جايى كه مخاطب از معرفت عربيّت و فهم آن قاصر و عاجز باشد .
و توقيعات او در اقطار عالم چون سواير [ 1 ] امثال و شوارد اشعار منتشر شد و زبانها بتحسين عبارات و تزيين اشارات او روان گشت ، و افاضل عالم بنظم و نثر در إطراء و مدح [ 2 ] و شكر عوارف و مواهب او ديباچهء صحايف بنگاشتند ، و چون عندليب در روضهء ايادى او بنوا در آمدند و او خاصّ و عامّ را در كنف رأفت و حفاوت [ 3 ] گرفت و ببركت عدل و انصاف او كافّهء خلق [ 4 ] در پناه عصمت و حجر امن و كنف امان بياسودند [ و جهان آبادان شد ] [ 5 ] و دلهايى كه نكايت رسيدهء ايّام فترت و محنت بود از عواطف و عوارف او مرهمى شافى و علاجى كافى پذرفت [ 6 ] و او بابواب نصايح و انواع مواعظ ، سلطان را بر تأسيس قواعد معدلت و اكتساب ثواب آخرت تحريض و تحريك مىكرد ، تا كار عالم بنظام رسيد و امور ملك مستقيم شد . و هر قاعده كه بر قضيّت علم و منهاج بصيرت ممهّد گردد بر استمرار ايّام مؤكّدتر شود و معالم آن بر تمادى اعوام عالىتر باشد ، و مبانى آن بر تقضّى ازمان ثابتتر و راسختر گردد :
لو امرء أسّس بنيانه * على التّقى دامت مبانيه [ 7 ] « 1 »
هامش
[ 1 ] - اس : سراير . متن از نسخ ديگر
[ 2 ] - اس : در اطراف مدح . متن از نسخ ديگر
[ 3 ] - شع : + و رحمت . صو : + و عاطفت خويش
[ 4 ] - شع ، صو : خلايق
[ 5 ] - جمله ميان دو قلاب از شع و صو است
[ 6 ] - شع ، صو : يافت
[ 7 ] - شع ، صو ، چت ، چق ، لد ، بيت زير را اضافه دارند :و من تعدى طوره لم يكن * الا الى الحتف تناهيه( 1 ) لو امرء اسس . . . : هر گاه كسى بناى كار را بر پرهيزگارى بگذارد مبانى او پايدار مىماند . ( و هر كه از زى خود تجاوز كند جز به مرگ منتهى نخواهد شد « حاشيه » ) .