عمد مىباشد ؛ اگر چه قصد قتل به آن نكرده باشد . و همچنين است اگر او را از غذا يا آشاميدنى ، در مدتى كه بقاى او در آن مدت ، محتمل نيست جلوگيرى كند . و اگر به او تير بزند پس او را بكشد ، عمد مىباشد اگر چه قصد قتل ننموده باشد .
مسأله 5 - شبيه عمد آن است كه فعلى را قصد نمايد كه غالباً به آن كشته نمىشود و قتل او را قصد نكند ، مانند اينكه او را جهت تأديب با تازيانه و مانند آن بزند پس قتل اتفاق افتد . و از اين قبيل است معالجهء پزشك در صورتى كه در اثر معالجه ، قتل اتفاق بيفتد در صورتى كه او مباشر معالجه باشد . و از اين قبيل است ختنه كردن در صورتى كه از حدّ تجاوز كند . و از اين قبيل است زدن عدوانى با چيزى كه غالباً به آن كشته نمىشود بدون آنكه قتل را قصد نموده باشد .
مسأله 6 - اگر شخصى را به اعتقاد اينكه مهدور الدم است يا به اعتقاد قصاص بكشد ، پس خلاف آن آشكار شود ، يا به گمان اينكه او شكار است بكشد پس معلوم شود كه انسان بوده است ، به شبه عمد ملحق مىشود .
مسأله 7 - خطاى محض كه از آن به خطايى كه شبههاى در آن نيست ، تعبير مىشود ، آن است كه فعل و همچنين قتل را قصد ننمايد ، مانند كسى كه شكارى را رمى نمايد يا سنگى را بيندازد پس به انسانى بخورد و او را بكشد . و از اين قبيل است جايى كه انسان مهدور الدمى را تير بزند پس به انسان ديگر بخورد و او را به قتل برساند .
مسأله 8 - فعل بچه و ديوانه شرعاً به خطاى محض ملحق مىشود .
مسأله 9 - اين سه قسم ، در جنايت بر اعضا هم جارى مىباشد ؛ پس بعضى از آنها عمد و بعضى از آنها شبه عمد و بعضى از آنها خطاى محض است .
مقدار ديات
مسأله 1 - در قتل عمد ، جايى كه ديه متعيّن مىشود يا بر ديه به طور مطلق مصالحه مىگردد ، ديه « يك صد شتر » يا « دويست گاو » يا « هزار گوسفند » يا « دويست حله » يا « هزار دينار » يا « ده هزار درهم » مىباشد .