كتاب ديات
« ديات » جمع ديه - با تخفيف ياء - مىباشد . و « ديه » مالى است كه به واسطهء جنايت بر حرّ در نفس يا كمتر از آن ، واجب مىشود ، چه مقدر باشد يا نه . و چه بسا غير مقدر ، به ارش و حكومت ، و مقدر ، به ديه ناميده مىشود .
و نظر در آن در اقسام قتل و مقادير ديات و موجبات ضمان و جنايت بر اعضا و ملحقات است .
اقسام قتل
مسأله 1 - قتل يا عمد محض است يا شبيه عمد يا خطاى محض است .
مسأله 2 - بدون اشكال عمد به قصد قتل به وسيلهء فعلى كه نوعاً به مثل آن كشته مىشود تحقق پيدا مىكند . و همچنين است به قصد فعلى كه نوعاً مىكشد اگر چه قصد قتل نكرده باشد ، بلكه ظاهر اين است كه عمد تحقق پيدا مىكند به كارى كه غالباً به آن كشته نمىشود - به رجاء تحقق قتل - مانند كسى كه او را به رجاء قتل ، به وسيلهء عصا بزند پس قتل اتفاق بيفتد .
مسأله 3 - اگر فعلى را كه غالباً مرگ به وسيلهء آن حاصل نمىشود قصد كند و قصد قتل با آن ننمايد ، مانند اينكه او را با تازيانهء سبك يا سنگريزه و مانند اينها بزند پس قتل اتفاق بيفتد ، پس آيا اين عمد است يا نه ؟ در آن دو قول است كه اشبه آنها دومى مىباشد .
مسأله 4 - اگر او را با عصا بزند و از روى او برندارد ( زدن را ادامه دهد ) تا بميرد اين