( 1 ) به راستى چه سخن جامع و حكيمانه ايست كه آنچه براى خود مىخواهى براى مردم بخواهى و آنچه بر خود نمىپسندى بر ديگران نپسندى . به راستى كم باشد كه تو اگر بر كسى شتابزده ( حكمى رانده باشى ) از پشيمانى در امان مانى يا ( با شتاب خود ) بر او برترى يا بى .
( 2 ) بدان كه وفاى به پيمان و دفاع از خاندان از كرم است و روى بر تافتن نشانهء دشمنى است و بهانهتراشى بسيار نشانهء بخل است . و اگر با مهربانى از دادن چيزى به برادرت خوددارى كنى « 48 » بهتر از آن است كه با ترشرويى چيزيش دهى . نگهداشت پيوند خويشاوندى « 49 » از اكرام و بزرگوارى است . هر گاه تو از خويشاوندى خود بگسلى ديگر كيست كه به پيوند تو اميدوار باشد يا بدان اعتماد كند ؟
خوددارى ( از معاشرت ) گونهاى پيوند گسلى است . چون برادرت از تو بريد تو خود را بر پيوند با او « 50 » وادار و چون از تو روى تافت خود را به مهربانى و احوالپرسى ( از او ) بگمار و چون خشك دستى كند ، بر بخشش ؛ و چون دورى كند ، بر نزديكى ؛ و چون درشتى نمايد ، بر نرمى ؛ و چون جرمى بر تو راند به پذيرفتن عذر او ( ملزم دار ) چنان كه گويى تو بندهء اويى و او ولى نعمت توست . و مبادا كه اين خوشرفتارى را بى جا به كار دارى و يا ناشايستهاش بجا آرى . هرگز دشمن دوستت را به دوستى مگير تا با دوستت دشمنى كنى . فريبكارى مكن كه خوى فرو مايگان است . با برادرت اندرز بيغرضانه گوى ، خواه در نيك فرمايى باشد يا باز داشتن از ناپسند « 51 » و در هر حال با او ياورى كن و هر گونه گشت با او بگرد ( و مدارا و همدردى كن ) . و كيفر برادرت را خواستار مباش گرچه خاكت بر دهان پاشد . به دشمنت نيكى كن كه پيروزى بخشتر است « 52 » و با خوشخويى خود را از گزند مردم ايمن دار .
( 3 ) جرعهء خشم را فرو خور كه من جرعهاى شيرين انجامتر و گوارا عاقبتتر از آن نديدم . « 53 » برادرت را به صرف شكّ و گمان از پاى ميفكن و بدون گلايه و دلجويى ( و اتمام حجّت ) پيوند از او مگسل .
با هر كه با تو درشتى كند نرمى كن كه به زودى در برابرت نرم شود . چه زشت است بريدن پس از پيوستن ، و جفا بعد از برادرى ، و دشمنى پس از دوستى ، و خيانت به كسى كه بهرت امانتدارى كرده ، و نوميد كردن كسى كه به تو اميد بسته و پيمانشكنى با كسى كه در پناه تو آمده است ! اگر
هامش
( 48 ) چه بسا امساك با خوشرويى بهتر از بخشش با ترشرويى است و فرموده خداى تعالى در سورهء بقره آيه 263 ناظر بر اين معنى است كه « زبان خوش و پرده پوشى بهتر است از صدقهاى كه آزارى در پى داشته باشد »
( 49 ) صلهء رحم .
( 50 ) در پارهاى نسخهها به جاى « احمل نفسك مع اخيك » [ . . . من اخيك ] آمده است .
( 51 ) امر به معروف و نهى از منكر .
( 52 ) ن : به جاى « فانّه احرى للظّفر » [ فانّه احلى الظفرين - شيرينترين پيروزى از دو پيروزى است ] يعنى پيروزى توانايى انتقام و پيروزى عفو و توانايى بر احسان .
( 53 ) « در عفو لذّتى است كه در انتقام نيست » . - م .