نقل شود :
« بدينسان هركس كه خداوند هدايتش را بخواهد ، دلش را به پذيرش اسلام مىگشايد ، و هركس را كه بخواهد بيراه واگذارد ، دلش را تنگ و تاريك مىگرداند . . . »
[ انعام ، 125 ] . « و اگر خداوند مىخواست شما را امت يگانهاى قرار مىداد ، ولى هركه را بخواهد بيراه مىگذارد ، و هركه را بخواهد به راه مىآورد . . . » [ نحل ، 93 ] .
« اگر خداوند شما را يارى دهد ، كسى بر شما پيروز نخواهد شد ؛ و اگر شما را فروگذارد ، كيست كه شما را پس از او يارى دهد . . . » [ آل عمران ، 160 ] .
« و اگر بخشش و رحمت الهى در حق شما نبود ، جز عدهاى اندكشمار ، همه از شيطان پيروى مىكرديد . » [ نساء ، 83 ؛ و مقايسه كنيد با نور ، 21 ] .
تعاليم قرآن به طور كلى ، قائل به مسئوليت انسانى و درعينحال تأكيد بر قدرت مطلقهء الهى است . اين نكته در آموزهء حشر و حساب در روز قيامت هم مستتر است ، و متكلمان بعدى مسلمان در اين زمينه بحث و احتجاج مىكردند كه عدل الهى ( كه قرآن به آن قائل است ) به او اجازه نمىدهد كه كسى را به خاطر عملى كه مسئول نبوده است ، كيفر دهد . همچنين آيات و عبارات قرآنى بسيارى هست كه نشان مىدهد عمل خداوند در هدايت و ضلالت / اضلال ، تابع اعمال يا نيات نارواى خود انسانهاست .
« بدينسان [ با اين مثل ] بسيارى را گمراه و بسيارى را راهنمايى مىكند ، ولى جز نافرمانان كسى را بدان بيراه نمىگرداند . » [ بقره ، 26 ] .
« كسانى كه به آيات الهى ايمان ندارند ، خداوند هدايتشان نمىكند . . . » [ نحل ، 104 ] .
« و من درحق كسى كه توبه كند و ايمان آورد و كارى شايسته پيش گيرد و به راه آيد [ - اهتدى ] آمرزگارم . » [ طه ، 82 ] .
« چگونه خداوند قومى را كه بعد از ايمانشان كافر شدند ، هدايت كند . . . خداوند قوم ستمكار را هدايت نمىكند . » [ آل عمران ، 86 ] .
بنابراين در تحليل نهايى ، قرآن قائل به حقايق مؤيّد قدرت مطلقهء خداوند و مسئوليت انسان است ، بىآنكه عقلا بين آنها سازگارى برقرار كند . اين موضع ، اساسا موضع كتاب مقدس هم هست ؛ اگرچه بسيارى از مسيحيان غرب تأكيد اصلى را بر
در آمدى بر تاريخ قرآن ( فارسى ) — صفحة 225
مساهمون: ريچارد بل
ص٢٢٥