حضرت محمد [ ص ] رواج داشته است . اينان به وجود « اللّه » به عنوان خداى برتر يا خداى ايزدان اذعان داشتند ، اما به ساير ايزدان يا آلهه به عنوان موجودات الوهى كهتر هم معتقد بودند . « 1 » گاه اينان بر آن بودند كه اين موجودات الوهى كهتر يا آلهه [ / اصنام / اوثان ] شفيع بين آنان و خداى متعال هستند [ سورهء زمر ، 3 ] . حكم و نظر قرآن دربارهء آلهه و اصنام ، از نظر تأكيد متفاوت است . گاه - بىشك طبق نظرگاه مخاطبان - اينها فرشته يا حتى جن انگاشته مىشوند . « 2 » ولى در اوقات ديگر صرفا نامهايى تلقى مىشوند كه انسانها بدون دليل و دانش بر آنها نهادهاند . « 3 » نيز گفتنى است كه بعضى از موجودات الوهى يا آلهه و اصنام را بنات اللّه [ - دختران خدا ] مىخواندند . « 4 » اين امر همانند پيوند خانوادگى موجود در اساطير يونان نيست ، بلكه پيوند انتزاعىترى است . مرادشان از اين تسميه و نسبت اين بود كه آنان « موجودات الوهى كهتر و دستنشانده در برابر الوهيت برتر » يا « موجوداتى كهتر ، ولى داراى ماهيت الوهى » اند .
اينكه خدا يكى و يگانه است دقيقا نخستين بند يا فقره از شهادت اسلامى : «
لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ
» است . اين تعبير در قرآن كريم ازجمله در سورهء صافات ، آيهء 35 آمده و حكم و تعبيرى مشابه نظير
« لا إِلهَ إِلَّا هُوَ »
كرارا به كار رفته است . جنبهء سلبى اين آموزه ، تأكيد بر ناروايى « شرك » يا همتا قائل شدن براى خداوند است . در ادوار متأخر فقه اسلامى « شرك » گناهى شمرده مىشد كه انسان را از جامعهء مسلمانان خارج مىكرد . و چنين فردى را « مشرك » مىناميدند . كلمهاى كه در انگليسى به « بىاعتقاد » ترجمه مىشود ، « كافر » است كه از مصدر كفر گرفته شده است . از آنجا كه كفر در اصل به معناى كفران و ناسپاسى است ، شايد معناى آن از اين تعبير و تصور گرفته شده باشد كه اذعان نداشتن به آيات و نشانههاى قدرت و رحمت خداوند ، و نپرستيدن او نشانهء ناسپاسى و كفران تلقى مىشده
هامش
( 1 ) . آيات و عبارات قرآنى ذىربط در اين زمينه عبارتند از : سورهء انعام ، آيهء 136 ؛ عنكبوت ، 61 - 65 ؛ مؤمنون ، 84 - 89 ؛ روم ، 33 ؛ زمر ، 8 ، 38 ؛ زخرف ، 8 - 15 .
( 2 ) . در سورهء صافات ، آيات 149 - 166 ؛ زخرف ، 16 - 20 ؛ و سورهء نجم ، آيهء 27 ، الاهگان ، چه از نظر پرستندگان آنها ، چه ساير مردم ، فرشته شمرده مىشوند . دربارهء جن مقايسه كنيد با انعام ، 100 ؛ سبأ ، 40 ؛ صافات ، 158 .
( 3 ) . سورهء نجم ، آيهء 23 .
( 4 ) . سورهء نحل ، آيهء 57 ؛ نجم ، 19 - 21 ؛ همچنين آيات و عباراتى كه در پانويس سه شمارهء قبل در همين بخش نقل شده است .