ثمود ( 141 - 159 ) ؛ لوط ( 160 - 175 ) ؛ مدين ( 176 - 191 ) .
سورهء نمل : موسى ( 7 - 14 ) ؛ سبا ( 15 - 45 ) ؛ ثمود ( 46 - 54 ) ؛ لوط ( 55 - 59 ) .
سورهء عنكبوت : نوح ( 13 به بعد ) ؛ ابراهيم ( 15 - 26 ) ؛ لوط ( 27 - 34 ) ؛ مدين ( 35 به بعد ) ؛ عاد ، ثمود ( 37 ) موسى ( 38 به بعد ) .
سورهء صافات : نوح ( 73 - 79 ) ؛ ابراهيم ( 81 - 113 ) ؛ موسى ( 114 - 122 ) ؛ الياس ( 123 - 133 ) ؛ لوط ( 133 - 138 ) ؛ يونس ( 139 - 148 ) .
سورهء ذاريات : ابراهيم ( 24 - 37 ) ؛ موسى ( 38 - 40 ) ؛ عاد ( 41 به بعد ) ؛ ثمود ( 43 - 45 ) ؛ نوح ( 46 ) .
سورهء نجم : عاد ، ثمود ، نوح ، مؤتفكات ( 51 - 54 ) .
سورهء قمر : نوح ( 9 - 17 ) ؛ عاد ( 18 - 21 ) ؛ ثمود ( 23 - 32 ) ؛ لوط ( 33 - 40 ) ؛ فرعون ( 41 به بعد ) .
سورهء حاقه : ثمود ، عاد ، فرعون ، مؤتفكات ( 4 - 10 ) .
سورهء فجر : عاد ، ثمود ، فرعون ( 5 - 13 ) .
تأمل در اختلافات جزئى در روايتهاى هر داستان واحد ، قابل توجه و جذاب است ، ولى كمبود جا مجال ارائهء آن را نمىدهد . همچنين بايد گفت در بعضى سورهها ( ازجمله شعراء ) داستانها به استثناى داستان موسى [ ع ] و ابراهيم [ ع ] در يكديگر منحل شدهاند و نشانهگذارى ميان آنها توسط يك ترجيعبند ( آيه / عبارت مكرر ) انجام گرفته است .
داستان سهگانهء نوح ، عاد و ثمود تقريبا در همهجا هست . تا آنجا كه بتوان نتيجههايى بر مبناى تاريخ نزول سورهها گرفت ، به نظر مىرسد كه سورههاى نجم ، قمر ، حاقّه و فجر كهنترند ، و اينها علاوه بر احتوا بر اين داستان سهگانه ، داستان فرعون ( بدون موسى ) و لوط يا مؤتفكات را هم دربردارند . همچنين به نظر مىرسد كه داستانهاى كاملتر ابراهيم و موسى در بخشهاى بعدى رخ مىنمايد . به اين شرح كه داستانهاى رايج در مكه يا در عربستان بيشتر در بخشها و سورههاى اوليه ظاهر مىگردند ، و در تاريخى متأخرتر است كه همسانى با قصص كتاب مقدس مشهود مىگردد . نكتهء ديگرى كه بايد گفت ، اين است كه اين داستانها تقريبا همگى به عذاب عاجل [ دنيوى ] اشاره دارند ، نه
در آمدى بر تاريخ قرآن ( فارسى ) — صفحة 201
مساهمون: ريچارد بل
ص٢٠١