با انتشار كتاب پژوهشهاى نوين دربارهء تركيب و تفسير قرآن اثر هارتويگ هرشفلد
Hirschfeld Hartwig
در آغاز قرن بيستم ، جدايى قاطعى از طرح نولدكه صورت گرفت . « 1 » او مبناى تعيين تاريخش را بر ويژگى عبارات و بخشهاى وحى اصلى نهاد و آنها را به انواع تصديقى ، خطابى ، روايى ، توصيفى و تشريعى تقسيم كرد . موضع و برداشت او از اين نظر جالب توجه است كه او بر آن بود كه بايد به بخشها پرداخت و نه سورهها ؛ ولى تعيين تاريخ تفصيلى او قبول عام نيافته است . يك برداشت و تحقيق جديد در اين زمينه از آن رژى بلاشر در ترجمهء فرانسوىاش از قرآن كريم است . « 2 » در ترجمهء او سورهها به ترتيب تاريخى - سنوى آمده كه فقط در چند نكته با ترتيب و طرح نولدكه فرق دارد و پيشنهاد او را دربارهء سه دورهء مكى كاملا مىپذيرد . در ترتيب و آرايش او دو سوره هست كه خود به دو سوره تقسيم شده ؛ آيات آغازين سورهء علق و مدّثّر اول از همه مىآيد ( بر وفق رهنمود بعضى احاديث اسلامى ) ، حال آنكه بقيهء هرسوره متعلق به دورهء اخيرتر انگاشته شده و بعدا آمده است . حتى در جايىكه [ آيات ] يك سوره پشتسرهم چاپ شده است ، قابل تقسيم به بخشهاى جداگانه است كه به هر بخش تاريخى معين قابل اطلاق است .
هنگامى كه تاريخگذارى و تحليل ساختارى بلاشر با كار بل مقايسه مىشود ، چنين برمىآيد كه هرچند بلاشر آمادهء قبول بسيارى از پيشفرضهاى بل است ، ولى در كاربست آنها كمتر تندروست . هرچند او به بل اشاره و ارجاع دارد ، چنين استنباط مىشود كه او فى الواقع پس از كامل شدن كارش ، با ترجمهء بل آشنا شده ، و مسئول و باعث بىخبرى او از بقيهء كارهاى بل ، مشكلات ناشى از جنگ دوم جهانى بوده است .
سنجيدهترين كوشش كه تاكنون براى كشف واحدهاى اصلى وحى در قرآن كريم و تاريخگذارى آنها صورت گرفته ، تلاشى است كه ريچارد بل در ترجمهء انگليسىاش - انتشار يافته در سالهاى 1937 و 1939 - انجام داده است . نقطهء آغاز كار او كه مجموعا
هامش
( 1 ) . لندن ، 1902 . اين اثر به دنبال يك سلسله آثار مشابه كه به آلمانى نوشته شده بود ، منتشر شد ، نظير دو اثر زير :- Judische Elemente im Koran , Berlin , 1878 . Beitrage Zur ERklarung des Koran , Leipzig , 1886 .( 2 ) . دو جلد ، پاريس ، 1949 ، 1951 ، با يك جلد به عنوان پيشدرآمد يا مدخل انتشار يافته در سال 1947 ( نيز - بخش اول از فصل يازدهم كتاب حاضر ) .