بدر يا احد يا فتح مكه ربط و پيوند دارد ، آنها را خيلى دقيق مىتوان تاريخگذارى كرد . اين چارچوب سنوى را مىتوان با توالى انديشهها در خود قرآن تكميل كرد . در اين باب البته عدم توافقهايى هست . بل در اينباره آراء و انديشههاى روشنى دارد كه بعضى از آنها در كتابش منشأ اسلام در زمينهء مسيحىاش مطرح گرديده است . اين انديشهها شبيه آنهايى هستند كه در بخش بعدى بيان خواهد شد ، ولى با آنها يكسان نيستند . بل همچنين سبك را تا حدودى معيار تعيين تاريخى نسبى مىدانست و با نولدكه موافق بود كه آيات كوتاه و قاطع و داراى قافيه / فاصلهء عمدى ، معمولا متعلق به دورهء پيشترى هستند نسبت به آياتى كه داراى قافيه / فاصلهء آزادتر و پايانبندى تكرارى ناشى از پايانههاى نحوىاند ، مانند علامت جمع [ و نظاير آن ] . اكنون پس از گذشت حدودا سى سال از انتشار ترجمهء قرآن اثر بل روشن شده است كه او همهء مسائل و مشكلات را حل نكرده است ، ولى مع ذلك خدمت فوق العاده مهم و ارزندهاى انجام داده است كه توجه محققان و قرآنپژوهان را به پيچيدگى و دشوارى اين پديده جلب كرده است .
3 . توالى انديشه به عنوان راهنمايى براى تعيين تاريخ
در عالم تحقيقات اسلامى ، قرآن كلام قديم الهى شمرده مىشود ، لذا علما به تحول و تكامل هيچ انديشهاى در آن اذعان نمىكنند . روشن است كه چون خداوند سرمدى و لايتغير است ، انديشهء او هم نمىتواند تغيير كند . مع الوصف از آنجا كه قرآن كلام الهى است كه روى خطاب با انسان دارد ، لذا اگر قائل به تغيير لحن و تأكيد بر وفق نيازهاى مخاطبان اوليه در ازمنهء نزول وحى و بر وفق آنچه قدرت پذيرش و فهمش را دارند ، بشويم ، تناقضى به بار نمىآورد . بعضى از اين انديشهها در واقع در آموزهء نسخ مستتر است . البته برقرار ساختن سلسله توالى انديشهها و تأكيدها كار آسانى نيست ، و در جزئيات مسئله طبعا بين علما اختلافنظر وجود دارد . بارى ، با توجه به انديشههاى تأكيد شده در سورهها يا بخشها و عباراتى كه تاريخ نزول آنها كمابيش مورد توافق است ، مىتوان به تقريبى در مورد توالى آراء و انديشهها دست يافت . گاه بررسى عبارتپردازىها مفيد است ، چرا كه تعبيرات و عبارات خاص و تكيهكلامها با مطرحسازى تأكيد جديد در آموزهء جديد همراه است . كاربرد يك كلمه يا عبارت تمايل