آيهاى مستقل است و آيات 285 و 286 بيان ايمان مؤمنان است . در چنين زمينهاى دو جمله وارد شده است ؛ يعنى بخش اول و دوم آيهء 285 كه هيچ ربط و پيوندى باهم ندارند يا با زمينهء آنها و فقط پيوند آيات 285 و 286 را قطع مىكنند كه در اصل مىبايد يك آيه بوده باشند . اگر تصور كنيم كه مطالب مربوط به دين / تداين ( 282 و 283 ) در پشت برگهء محتواى آيهء ضدربا ( 278 - 281 ) و بر روى دومين برگهء محتوى 284 - 286 ، آمده بوده ، به اين نتيجه مىرسيم كه واردسازى قسمت دوم بهجاى قسمت ديگر آيات كه مربوط به معاملات نقدى و دستادست در بازار است ، انجام گرفته است . اين قسمت روى پشت دو قسمتى كه مربوط به دين بوده نوشته شده بوده است . براى پاكنويس برگهء مربوطه را بريدهاند و به اين ترتيب دو بخش افزوده در هردو قسمت برگه ظاهر شده است .
همين ماجرا در سورهء نساء هم رخ داده است . اگر تصور كنيم آيات 88 تا 91 در پشت آيات 79 - 87 نوشته شده ، قسمتى كه با « الّا » آغاز مىشود ( آيهء 90 ) مقابل آيهء 82 قرار مىگيرد و ارتباط بين آيهء 81 و 83 قطع مىشود . اين بخش از سوره از اين نظر هم جالب است كه آيات 79 ، 81 ، 83 ، 84 به اغلب احتمال خصوصى بوده و قرار نبوده اعلام شود و براى همگان خوانده و نوشته شود . تعدادى از اين عبارات خصوصى از اين دست كه فقط خطابش با خود حضرت محمد [ ص ] بوده است ، در قرآن وجود دارد . شگفتآورترين اينها آيهء 159 سورهء آل عمران است كه بسيار بعيد است كه براى همگان باشد . همچنين مقايسه كنيد با آيات 154 و 161 . بخش مربوط به روزه كه قبلا به آن اشاره كرديم نمونهء ديگرى است [ آيات 183 و 187 سورهء بقره ] . آيهء 186 كاملا بىارتباط است ، زيرا هيچ اشارهاى به روزه ندارد و با آنكه در آيات پيشين مؤمنان مورد خطابند و خداوند به صورت سومشخص درميان است ، در اين آيه خداوند سخن مىگويد ، پيامبر مخاطب است ، و از مؤمنان به صورت سومشخص ياد مىشود . آيهء 187 به موضوع روزه باز مىگردد و در آيهء 183 تا 186 تصوير از گذشته دارد . اگر طول آيهء 185 را در نظر بگيريم ، به اين نتيجه مىرسيم كه بازنوشت آن به اندازهء آيات 184 و 186 جا مىگرفته است . حضور اين آيات ناشى از ضرورت افزايش جا با منظورسازى پشت آيهء 184 با كاربرد پشت برگهء
در آمدى بر تاريخ قرآن ( فارسى ) — صفحة 159
مساهمون: ريچارد بل
ص١٥٩