خويش خداوند را بپرستند ، همچنانكه ابراهيم [ ع ] و اسباط چنين حقى داشتند . آيين اينان تشكيلدهندهء يك جامعهء دينى [ - حنفاء ] بود كه مدتها پيش انقراض يافته بود .
تداوم اين عبارات قطع شده و آيات 136 و 138 درميان آمده و گفته شده است كه حضرت محمد [ ص ] و پيروان او در همان خط [ توحيدى - عبادى ] ابراهيم و اسباط ، موسى ، عيسى و ساير پيامبران [ عليهم السلام ] هستند . سپس با آوردن آيهء 137 در جاى آيهء 138 ، اين قول تعديل بيشترى مىيابد . و سرانجام پاسخگويى كوتاه آيهء 135 پيش مىآيد كه حاكى است آيين ابراهيم حنيف است و او از مشركان نبوده است . آيات 130 تا 134 افزودههاى بعدى هستند .
مسئلهء حج كه بخشى از آيين ابراهيم [ ع ] بوده نيز دشوارى به بار آورده است . اين رسم عبادى به رسميت شناخته شده و به حضرت محمد [ ص ] و پيروان او توصيه شده است كه در آن شركت كنند ، ولى به صورت حنيف / حنفا ، يعنى پيروان آيين ابراهيم [ ع ] و نه مشركان [ كه آنها هم حج را به نوعى قبول داشتند ] ، ( سورهء حج ، آيهء 31 ) . حيوانات قربانى بايد به مكه فرستاده شوند ( حج ، 34 ) . اما هنگامى كه مسلمانان به كاروانهاى [ مشركان ] مكه هجوم مىبرند ، و بهويژه هنگامى كه جنگ بدر پيش مىآيد و كار به خونريزى مىكشد ، براى مسلمانان رفتن به مكه خطرناك مىشود . لذا اين حكم تشريع مىشود كه حيوانات ويژهء قربانى را بايد در منزلگاه خود قربانى كرد و گوشت آنها را به فقرا بخشيد .
اين نكته از آيهء 29 سورهء حج برمىآيد . « 1 »
جنگ در ماههاى حرام نيز دشوارى به بار آورده بود . اين ماهها در آغاز به عنوان ماههاى حرم در سورهء توبه ( آيات 36 ، و نيز 2 و 5 ) به رسميت شناخته شده ، ولى به خاطر كبيسه و افزود و كاست ايام ماهها و تغيير آنها همپاى فصول به خاطر تقويم قمرى عربى كه از زمان وحى مكى برقرار بود ، بهزودى سوءتفاهم درباب اينكه ماه حرام چه ماهى است ، رخ نمود . سپس اين وحى كه در آيات 36 و 37 سورهء توبه ديده مىشود ، نازل شد كه ماههاى متغير و كبيسهدار را ملغى كرد و اعلام داشت كه جنگ با مشركان بايد به
هامش
( 1 ) . مقايسه كنيد با مقالهء « منشأ عيد اضحى »The Origin of the 'i ? d al - ad'ha ' ?نوشتهء بل ، در نشريهء جهان اسلامMoslem World، شمارهء 23 ( 1933 ) ، ص 117 به بعد .