ربط آن نه با چيزى است كه بلافاصله آمده ، بلكه با عباراتى است كه با آن فاصله دارد .
همچنين تكرار صرف يك كلمه يا عبارت هم پيش مىآيد . مثلا در آيهء 63 سورهء مؤمنون ، كه از انسانهايى سخن مىگويد كه در طريق ضلالتاند ، و سپس به دنبال آنها در آيات 64 ، 77 و 99 سه عبارت آمده كه هرسه داراى « حتى اذا » است ، مىتوان آيهء 77 را به نوعى با آيهء 76 ربط داد ، ولى آيهء 99 با آيهء 98 ربط نمىيابد . عبارت « حتى اذا » مستلزم آن است كه پيش از آن امرى استمرارى در جريان بوده باشد . آيات 99 تا 101 در واقع ادامهء آيات 63 تا 65 است ، كه اگر آنها را باهم بخوانيم اين ربط و پيوند آشكار مىشود . ساير آياتى كه آغاز آنها « حتّى اذا » است ، آيات بديلاند و على الظاهر دنبالههاى آيهء 63 - 65 . همچنين در سورهء مائده ، آيهء 42 تا 46 با عبارت « سمّاعون للكذب » آغاز مىشود كه كاملا با آيات پيشين بىارتباط است . همين عبارت در آيهء 41 هم آمده است ، و اگر دنبالهء همين عبارت از آيهء 41 تا آخر حذف شود ، آيهء 42 با بخش اول آيهء 41 كاملا ربط و پيوند دارد . همچنين ادامهها يا دنبالههاى بديل هم وجود دارد . يك نمونهء ديگر در پايان سورهء زمر يافت مىشود ، كه در آنجا آيهاى هست ( يعنى آيهء 75 ) كه جدا مانده و تكافتاده به نظر مىرسد . اين آيه ادامهء توصيفى از صحنههاى قيامت است و على الظاهر به همانجا تعلق دارد ، ولى صحنه به پايان رسيده است ، حساب و كتاب قيامت پايان گرفته است ، كافران به جهنم فرستاده شدهاند ، و پرهيزگاران به بهشت . سپس دوباره با صحنهاى از داورى حساب و كتاب قيامت مواجه مىشويم كه داورى با راستى و درستى پيش مىرود . اين عبارت كه در آيهء 69 هم تكرار شده است ، دلالت بر اين دارد كه موضع اصلى آيهء 75 كجاست . اين آيه دنبالهء معنايى اوايل آيهء 69 است و آن صحنهء داورى را تكميل مىكند . اين آيه در مرحلهاى از مراحل جمع و تدوين جايش در مجموعهء توصيفات بلندتر آيات 69 تا 74 عوض شده است . « 1 »
هامش
( 1 ) . موارد چشمگيرتر عبارتند از : بقره ، 101 به بعد ، 135 به بعد ، 144 به بعد ، 183 به بعد ، 196 به بعد ؛ آل عمران ، 48 به بعد ، 68 به بعد ، 102 به بعد ، 110 به بعد ، 143 به بعد ، 152 به بعد ، 170 به بعد ، 181 به بعد ؛ نساء ، 23 به بعد ، 131 به بعد ؛ مائده ، 41 به بعد ، 48 به بعد ، 72 به بعد ، 90 به بعد ؛ انعام ، 87 به بعد ، اعراف ، 40 به بعد ، 165 به بعد ؛ انفال ، 72 به بعد ؛ توبه ، 86 به بعد ، ( 81 به بعد ) ، 111 به بعد ، 117 به بعد ؛ يونس ، 104 به بعد ؛ هود ، 40 به بعد ؛ رعد ، 19 به بعد ؛ حجر ، 87 به بعد ؛ نحل ، 16 به بعد ؛ اسراء ، 45 ؛ نمل ، 38 به بعد ؛ سبأ ، 51 به بعد ؛ فاطر ، 29 ؛ يس ، 79 به بعد ؛ زمر ، 47 ، 69 به بعد ؛ غافر ، 30 به بعد ؛ جاثيه ، 27 به بعد ؛ سورهء « ق » ، 22 به بعد ؛ قمر ، 43 به بعد ؛ حديد ، 13 به بعد ؛ -