نمونهاى كه قابل توجه خاص است دو مورد است ، كه فاصله يا قافيه / سجع سوره تغيير مىكند . فىالمثل در سورهء سوم ( آل عمران ) بخش اول كه تا حدود آيهء 17 پيش مىرود ، فاصله يا قافيه / سجع ، يعنى كلمهء همنواى پايانى آيات هماهنگ با « آل » است . « 1 »
همچنين در اواخر سوره از آيات 190 تا 200 ، بخش بلند ميانى ، فاصله يا قافيه / سجعى به وزن « يل » دارد . در بخشى كه مربوط به داستان مريم و زكريا مىشود ، چندين آيه - از جمله آيات 37 ، 38 ، 40 - قافيه يا كلمهء همنواى پايانى « آل » است ، حال آنكه محتمل است كه به آيات ديگر عباراتى افزوده شده باشد كه كلمات همنوايى ندارد . « 2 » بدينسان چنين به نظر مىرسد كه يك بخش با فاصله / قافيه يا همان كلمهء پايانى و همنواى « ئيل » ، داخل در سورهاى شده است كه همنوايى اصلىاش « ال » بوده و كوشش شده است كه اين دو بخش ، به نحوى باهم جفتوجور شوند . اين نكته وقتى برجسته و تأييد مىشود كه توجه شود قافيه يا كلمهء همنواى « ئيل » در آخر آيهء 18 با عبارتى افزوده شده كه كمابيش دشوار است ، و با آيهء 21 همنواست ، نه آيات 17 تا 19 . شبيه به اين تغيير و تحولات در آيات 2 تا 4 سورهء رعد ، و 51 تا 59 سورهء مريم هم رخ داده است كه به اين روشنى نيست .
همچنين بسيارى بندها ( پاراگرافها ) هست كه مىتوان از كلمهء پايانى آنها صرفنظر كرد . در اين موارد نمىتوان مطمئن بود كه تجديدنظر صورت گرفته ، زيرا كلمهء همنوادار يا سجعدار قابل صرفنظر كردن ، پايانبخش آيه است . و هرگاه چنين عباراتى در پايان تعدادى از آيات ديده شود [ ازجمله در آيات 95 تا 99 ، و 102 تا 104 سورهء انعام ] ، معقولتر اين است كه بگوييم از جاى ديگر به عبارات بىفاصله / قافيه ( يعنى
هامش
- 10 به بعد ؛ 48 به بعد ؛ 51 به بعد ؛ فرقان ، 45 به بعد ؛ 53 به بعد ؛ 61 به بعد ؛ نمل ، 59 به بعد ؛ لقمان ، 15 - 20 ؛ غافر ، 57 به بعد ؛ 69 به بعد ؛ فصّلت ، 9 به بعد ؛ زخرف ، 9 . براى تفصيل بيشتر به ترجمهء بل از قرآن كريم مراجعه فرماييد .
( 1 ) . با تدقيق بيشتر مىتوان گفت ، آيهء 18 داراى فاصله / قافيهء مختوم به ئى ( ل ) است ، حال آنكه آيات بعدى ، يعنى آيات 27 ، 30 و آنچه به دنبال آنها ياد شد ، فاصله / قافيهء مختوم به آ ( ل ) دارند .
( 2 ) . از ترجمهء انگليسى قرآن برمىآيد كه بل به آيهاى مىانديشيده كه به « محرّرا » ختم شود ( آيهء 35 سورهء آل عمران ) ، و آيهء ديگرى ( آيهء 36 سورهء آل عمران ) كه مختوم به « انثى » باشد . و آيهء سومى مختوم به « زكريا » در ( سورهء آل عمران ، آيهء 37 ) . آيات 33 و 34 چهبسا افزودههايى براى گنجاندن اين بخش [ در اين ميان ] باشد . امكان ديگر اين است كه بگوييم آيهء 33 در اصل به « عمران » ختم مىشده است .