ج . تشبيهات
قرآن كريم دربردارندهء تشبيهات فراوان است . و اين تشبيهات در متن و زمينههاى عديده است . در توصيفات مربوط به روز قيامت كه آسمانها همچون درنورديدن طومارها درهم نورديده مىشوند ( انبياء ، 104 ) ، و مردم مانند پروانههاى پراكنده و كوهها مانند پشمهاى زده هستند ( قارعه ، 4 و 5 ) ، گاه تشبيهات به همان چارچوب سنتى تعلق دارند كه ساير مطالب قرآنى دارند ، ولى تعداد بسيارى هم هستند كه صراحت و حتى طنز اصيلى دارند . يهوديانى كه تورات را دارند ولى از آن بهره نمىبرند به درازگوشى تشبيه شدهاند كه بار كتاب دارد ( جمعه ، 5 ) . بعضى از كسانى كه در روزهاى اوليهء هجرت در مدينه به حضرت رسول [ ص ] نزديك شدند ، و سپس از او كناره گرفتند به كسانى كه آتشى افروختهاند كه به زودى خاموش شده و آنها را سرگشته در ظلمات رها كرده است ، تشبيه شدهاند ( بقره ، 17 ؛ نيز مريم ، 18 و به بعد ) . مشركانى كه در جنب خداوند و بهجاى او به خدايان ديگر اعتقاد دارند ، همچون عنكبوتى هستند كه خانهء سست پيوند خود را تنيده است ( سورهء عنكبوت ، 41 ) . اعمال كافرانى كه اميدوارند در آخرت از آن سود ببرند ، همچون خاكسترى است كه باد بر آن ورزيده باشد ( ابراهيم ، 18 ) ، يا همچون سرابى است كه به آب مىماند ، و چون به نزديك آن آيند ، آن را هيچوپوچ مىيابند ( نور ، 39 ) . مردمى كه خدايان ديگر را بهجاى خداوند ، نيايش مىكنند و به دعا مىخوانند همچون كسى هستند كه دست خود را دراز مىكند كه آب بردارد و بنوشد ولى دستش به آب نمىرسد ( رعد ، 14 ) . نماز كافران قريش و مكه در كعبه فقط سوت زدن و دستافشانى است ( انفال ، 35 ) . منافقان كه با دودلى و شك و شبهه به سخن برمىخيزند ، به الوارهاى تكيه داده به ديوار تشبيه شدهاند ( منافقون ، 4 ) . تشبيهات ديگرى هم در اين آيات ديده مىشود :
سورهء بقره آيات 171 ، 261 ، 264 ، 265 ؛ سورهء آل عمران ، آيهء 117 ؛ سورهء اعراف ، آيهء 176 ؛ سورهء يونس ، آيهء 10 ؛ سورهء حديد ، آيهء 20 ؛ سورهء قيامت آيات 50 - 51 . بسيارى از اينها با تجارب زندگى عربها در صحرا همخوانى دارد ، چنانكه گاه يادآور شعر عصر جاهليت است . ولى در مواردى كه تشبيه به كنايه و مثل گسترش مىيابد ، از تجربهء عادى زندگى [ آنها ] فراتر مىرود ( ازجمله در آيهء 28 سورهء روم ، و آيهء 30 سورهء زمر ) .