دليلى است بر اينكه فكر كنيم بسمله متعلق به متن است ، نه جمع و تدوين . بنابراين تقريبا قطعى به نظر مىرسد كه اين حروف هم متعلق به متن اصلى بوده ، و علايم خارجى نيستند كه در زمان حضرت رسول [ ص ] يا گردآورندگان بعدى افزوده شده باشند . اين نظرگاه همهء مفسران مسلمان است . بسيارى [ از محققان مسلمان ] مىكوشند كه اين حروف را به عنوان مخففهايى از كلمات و عبارات ، توضيح دهند ، ولى پيشنهادهايشان همانند پيشنهادهاى محققان اروپايى ، تحكمى يا دلخواهانه است ، و درميان آنان توافقى دربارهء جزئيات وجود ندارد . عدهاى هم هستند كه اين انديشه را كه حروف مقطعه علايم اختصارى باشند رد مىكنند ، ولى آنها را نمايانگر اعدادى مىدانند كه اهميت خاصى دارند ، يا به نوع ديگر برداشت مىنمايند . اختلاف و تباعد نظرها نشان مىدهد كه اين مسئله قابل حل نيست .
نولدكه كسى است كه پيشنهاد كرده است كه اين حروف اشاره به نامهاى دارندگان مجموعهاى از قرآن دارد ؛ « 1 » همو در مقالات بعدىاش از اين نظر برگشت ، و اين نظر را پيشنهاد كرد كه اينها نمادهايى فاقد معنا ، يا شايد علايمى سحرآميز ، يا تقليد از كتابت كتابهاى آسمانى است كه به نزد حضرت رسول [ ص ] آورده بودند . « 2 » اخيرا آلن جونز « 3 » نظريهء تقريبا مشابهى را عرضه داشته است . « 4 » وى بر مبناى گزارشهاى ابن هشام و بعضى احاديث حاكى از اينكه مسلمانان در پارهاى مواضع شعار يا رجز « حاميم ، آنان ياورى ندارند » را به كار مىبردند احتجاج مىكند كه اين حروف اشارات عرفانىاند و نشان مىدهند كه مسلمانان از نصرت الهى برخوردارند . اگرچه اين نظر خالى از وجه نيست ، طبيعت آن ، مانع از تبيين جزءبهجزء همهء موارد است و نمىتوان آن را به نحو قانعكنندهاى مستدلّ كرد .
در اين زمينه چند نكتهء ديگر گفتنى است . اينكه اين حروف متعلق به متن وحيانى
هامش
( 1 ) . تاريخ قرآن ، 1860 م ، ص 215 به بعد .
( 2 ) . قس : تاريخ قرآن ، اثر نولدكه - شوالى ، ج 2 / 68 - 78 ؛ به ويژه صفحات 75 تا 77 .
( 3 ) .Alan Jones .( 4 ) . در مقالهء « حروف مرموز قرآن »The Mystical Letters of the Qur n 'در نشريهء تحقيقات اسلام شناختىStudia Islamica، شمارهء شانزدهم ( 1962 م ) ، ص 5 - 11 .