آمده است . اين كلمه غالبا معناى نشان و پديدهء شگفت يا شگفتى مىدهد . اين كلمه ، وابسته به كلمهء اوث عبرى و آثاى سريانى است و معناى اصلى آن آيت و نشان است .
تقسيم سورهها به آيات ، تصنّعا صورت نگرفته است ، چنانكه كتاب مقدس مسيحيان داراى تقسيم آيات تصنعى است . تقسيم آيات مربوط به صورت اوليه و اصلى قرآن است و آيات غالبا سجع يا همنوايى دارند . اختلاف در تقسيم عبارات قرآنى به آيات ، و اختلافات مربوط به شمارش آيات كه ناشى از آن است ، در دستگاههاى قرائت و اختلاف قرائات رخ داده است . و متأسفانه آيهشمار قرآن طبع فلوگل ، كه تا اين اواخر مقبولترين قرآن در غرب بود ، دقيقا با مقبولترين آيهشمار مسلمانان ، يا درواقع با هر متن منقحى كه در شرق اسلامى چاپ شده است نمىخواند . اختلافات مربوط به پيش آمدن مواردى است كه معلوم نيست كلمهء داراى سجع [ يا فاصله ] نشانگر پايان آيه است يا اتفاقا درميان آمده است . و اين امر از اين واقعيت استنتاج مىشود كه سجعها يا همنوايىها عمدتا از رهگذر صورت دستورى واحد ، يا پايانبندىهاى مشابه پديد آمدهاند .
طول آيات ، همانند طول سورهها ، خيلى متفاوت است . در بعضى سورهها ، و كلّا در سورههاى بلند ، آيات بلند و سنگيناند ؛ در بعضى ديگر ، بهويژه در سورههاى كوتاهتر نزديك به آخر كتاب ، آيهها كوتاه و سبك و خوشاهنگاند . البته اينكه گفتيم قاعدهاى لايتغير نيست . سورهء 98 [ بيّنه ] ، كه نسبتا كوتاه است ، از 8 آيهء بلند تشكيل يافته است .
سورهء 26 [ شعراء ] كه بلند است ، داراى بيش از 200 آيهء كوتاه است . با اينحال مىتوان گفت كه على الاصول آيات مربوط به سورهء واحد ، يا لااقل در بخش واحدى از يك سوره ، تقريبا طول مشابهى دارند . ولى حتى اين تعميم هم استثنا دارد ، اما درمجموع اعتبارش محفوظ است ، مخصوصا آنجا كه آيات كوتاهاند .
آيات به نثر يا منثور هستند و بدون وزن ؛ اگرچه در بعضى عبارات نوعى آهنگ يا وزن تكيهاى وجود دارد [ فىالمثل در سورهء مدّثّر ، آيات 1 - 7 ؛ سورهء شمس ، آيات 1 - 10 ] .
اين ويژگى ناشى از كوتاهى آيات مسجّع و تكرار عبارات يكسان و مشابه است ، و نه ناشى از تلاش براى وزن عروضى دادن . در جاهايى كه آيات كمابيش بلندند ، و صورت عبارات فرق دارد ، هيچ وزن ثابتى اعم از سيلابى يا تكيهاى مشهود نيست . بدينسان قرآن
در آمدى بر تاريخ قرآن ( فارسى ) — صفحة 100
مساهمون: ريچارد بل
ص١٠٠