مقدس » است . قواعد حاكم بر همنشينى و جانشينسازى حروف صامت در عربى و سريانى ، اين اشتقاق را نفى مىكند ، ولى در خود سريانى هم ، تلفظ اين كلمه به صورتهاى صورثا ، و حتى سورثا هم هست ؛ و درهرحال ، درمورد واژگانى كه مستقيما وام گرفته مىشود ، اين قواعد زبانشناختى ، ضرورتا حاكم نيست . « 1 »
تعداد سورهها 114 است . نخستين سوره مشهور به فاتحه است ؛ به معناى گشاينده يا آغازگر كلام ، كه دعايى كوتاه است و در اسلام بسيار رواج دارد [ قرائت آن در نمازهاى شبانهروزى واجب است ] . دو سورهء آخر ( 113 و 114 - معوّذتين ) ، تعويذهاى كوتاهى هستند ، كه چنانكه اشاره كرديم ، ابن مسعود آنها را در مصحف خود وارد نكرده بوده است . بقيهء سورهها كمابيش برطبق طول - از چندين و چند صفحه گرفته تا يك يا دو سطر - مرتب شدهاند . مثلا در طبع ردزلوب « 2 » از مصحف فلوگل ، سورهء دوم ( بقره ) كه بلندترين سورهء قرآنى است ، 715 سطر ، يا كمى بيش از 37 صفحه است . حال آن كه سورههاى پايانى ، ازجمله سورهء 108 ( كوثر ) و سورهء 112 ( اخلاص ) فقط دو سطر يا كمترند . اين نكته را احتمالا هيچوقت محققان نمىتوانند كاملا روشن كنند كه اين ترتيب تا چه ميزان مربوط به خود حضرت محمد [ ص ] ، و تا چه ميزان مربوط به گردآورندگان مصحف شريف است ؛ ولى چنانكه در دنبالهء بحث خواهيم ديد ، دلايلى در دست است مبنى بر اينكه دخالت خود پيامبر [ ص ] در تعيين اين ترتيب بيش از آن بوده است كه گزارشهاى مبتنى بر احاديث حكايت دارد .
هرسوره نام يا عنوانى دارد . و محققان مسلمان در اشاره به سورههاى قرآن ، از اين نامها استفاده مىكنند و نه از شمارهء آنها . على الاصول ، نام سوره [ بالضروره ] دلالت بر موضوع سوره ندارد ، ولى [ غالبا ] از يك كلمهء برجسته يا متمايز همان سوره گرفته شده است . چنين كلمهاى معمولا در اوايل هرسوره آمده است ، ولى هميشه چنين نيست .
سورهء 16 « نحل » [ زنبور عسل ] نام دارد ، ولى كلمهء « نحل » در آيهء 68 اين سوره آمده است ، يعنى در نيمهء دوم آن ؛ اما اين تنها فقره در قرآن است كه از زنبور عسل سخن مىگويد . به
هامش
( 1 ) . منشأ اسلام در زمينهء مسيحىاش ، اثر ريچارد بل ، ص 52 ، كه مورد موافقت جفرى هم قرار گرفته است .
( 2 ) .Redslob .