مىباشد ، بر تقدير مصدر ؛ يعنى : جايز و روا نيست كه اسيران نزد پيامبر باشند . ابو جعفر « اسارى » را به صورت جمع خوانده است ، ولى بقيّه « اسرى » قرائت كردهاند .
« اثخان » به معنى خونريزى زياد ( حمّام خون ) و برخى گفتهاند به معنى غلبه بر شهرها و ممالك و ذليل و زبون ساختن مردم آن مىباشد .
« عَرَضَ الدُّنْيا »
يعنى متاع دنيا و اينكه به آن نام ناميده شده است ، به علّت عروض و زوال عدم پايدارى آن مىباشد .
فوايد پنجگانهء تاريخى ، تفسيرى و فقهى و روائى :
1 - اسارت عبّاس و عقيل : پيامبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) در جنگ بدر ، هفتاد نفر را به اسارت گرفت كه در جمع آنان ، عبّاس عموى خود و عقيل پسر عمّ وى فرزند ابو طالب بودند . در مورد آنان با ابو بكر مشورت نمود . ابو بكر گفت : اهل و قوم تو هستند كار آنان را جلو انداز ، شايد خداوند توبهء آنان را بپذيرد . از آنان فديه بگير تا اصحاب و ياران خودت را قوىتر سازى . ولى عمر گفت : آنان تو را در مكّه تكذيب كردند و رها ساختند و تو را از ديار خودت ، بيرون كردند . گردنهاى آنان را بزن ، چون آنان پيشوايان كفر و الحاد هستند و هرگز از آنان فديه نگير . على را از عقيل متمكّن ساز ، و حمزه را نيز از عبّاس ، و مرا نيز از فلان ( و افرادى را نام برد كه همنسبت با او بودند ) .
پيامبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) به آنان فرمود : خداوند متعال قلوب مردانى را ملايم و نرم مىسازد ، به حدّى كه نرمتر از نرم مىگردد و قلوب عدّهاى را قسى سازد ، به حدى كه قسىتر و سختتر از سنگ مىگردد ، پس مثل تو اى ابا بكر ! همانند ابراهيم ( عليه السّلام ) مىباشد ، جايى كه فرمود :
« فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي وَ مَنْ عَصانِي ، فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ »
، « 1 » و همانند تو اى عمر همانند نوح ( عليه السّلام ) مىباشد ، هنگامى كه عرض نمود :
« رَبِّ لا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكافِرِينَ دَيَّاراً »
« 2 » ،
سپس رو به اصحاب خود نمود و فرمود : اختيار با خودتان است . اگر خواستيد آنان را بكشيد و اگر خواستيد فديه بگيريد ولى به تعداد آنان شهيد مىدهيد . گفتند :
پس فديه مىگيريم . پس به تعداد آنان در جنگ احد شهيد دادند . همانگونه كه پيامبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) فرموده بود .
هامش
( 1 ) . سوره ابراهيم ، آيهء 7 .
( 2 ) . سورهء نوح ، آيهء 37 .