گفتهاند : شأن نزول آيه آنست كه وقتى صلح حديبيّه رخ داد ، مسلمانان ترسيدند كه وقتى آنان در سال آينده به طرف مسجد الحرام رهسپار شوند ، مشركان به وعدهء خود وفا نكنند ، به همين جهت ناچار شوند در ماه حرام در داخل حرم با مشركان بجنگند ، پس خداوند متعال به آنان دستور داد اگر مشركان به عهد خود وفا ننمودند ، در صورت مقاتله در داخل حرم با آنان بجنگند ، چون جزاى سيّئه ، « سيّئه » مىباشد ولى مسلمانان آغازگر نباشند .
فايده فقهى :
در حكم همين اين آيه ، است آيهء ديگرى است كه مىفرمايد :
« فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ ، حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ »
( سورهء توبه ، آيهء 5 ) . در اين آيه ، ترغيب بيشترى نسبت به رسول خدا ( ص ) وجود دارد كه مىفرمايد :
« وَ خُذُوهُمْ وَ احْصُرُوهُمْ وَ اقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ »
؛ « بگيريد ، محاصره كنيد و در هر جايى كه احتمال مىدهيد ، در كمين آنها بنشينيد » .
* * *
[ 143 ] آيهء سوّم :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفَّارِ ، وَ لْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ »
« 1 » ؛
« اى افرادى كه ايمان آوردهايد : مقاتله كنيد با كسانى از كفّار كه نزديك شما هستند و در شما غلظت و شدّت را دريابند و بدانيد كه خداوند با پرهيزكاران است » .
« يَلُونَكُمْ »
؛ « نزديك مىشوند به شما ؛ يعنى : با كفّار مقاتله كنيد با تمام آنان نزديكتر به نزديكتر ، چون مقاتلهء عمومى و همگانى آنان ، با توجّه به در مسافت محلّ زندگى آنان مشكل بلكه از محالات است ، پس به ناچار بايد ترتيبى اتّخاذ گردد و احتياط آن است كه از نزديك به نزديكتر آغاز گردد . مادام كه دورترين آنان از نظر مخاطره شديدتر به نزديكتر نباشد ، از اين رو بود كه پيامبر خدا نخست با بنى قريظه و بنى نضير مقاتله نمود و مكّه را قبل از جنگ هوازن فتح كرد و هرگز با اهل فارس
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 123 .