7 - در معناى آيهء شريفهء
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَ اذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيراً لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ »
، « 1 » در عموم و تقييد آن به اينكه بيش از چند برابر نباشد ، همچنين
« وَ اذْكُرُوا اللَّهَ »
يعنى : « عظمت خدا را به ياد آوريد » تا او را در پايدارى يا عدم ثبات ، بزرگ شمريد و فرار نكنيد تا بدين وسيله رستگار شويد » .
* * *
[ 146 ] آيهء پنجم :
« يا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتالِ ، إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ يَغْلِبُوا أَلْفاً مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ ، الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ ، بِإِذْنِ اللَّهِ وَ اللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ » ؛
« 2 »
« اى رسول ، مؤمنان را بر جنگ ترغيب نما كه اگر بيست نفر از شما صبور و پايدار باشند ، بر دويست نفر از دشمنان غالب خواهند نمود ، و اگر 100 نفر بوده بر هزار نفر از كافران ، غلبه خواهد كرد ، زيرا آنان گروهى بىدانش هستند ، اكنون خداوند بر شما تخفيف داد و حكم جهاد را آسان گرفت و دانست كه در شما ضعف ايمان راه يافته است ( كه يك نفر با ده نفر با ده نفر نمىتواند مقاومت و برابرى كند ) . پس اگر صد نفر باشيد ، با صبر و پايدارى بر دويست نفر از كافران را اگر هزار نفر باشيد . بر دو هزار نفر از آنان غالب خواهيد شد ، خدا با صابران اهل ايمان ، يار و ياور است » .
كلمات « تحريض » ، « تحضيض » و « تحريص » به يك معنا مىباشند و آن ترغيب و تشويق بر چيزى است « 3 » و مدلول آيهء نخستين اين است كه خداوند متعال ، رسول مكرّم خود را مأمور ساخته است تا مؤمنان را به جنگ و قتال ، ترغيب نمايد و به آنان وعدهء نصرت و پيروزى بر كفّار دهد ، هرچند دشمن از نظر تعداد نفرات ، بيشتر باشد .
ده نفر از مسلمانان با صد نفر از آنان مقابله مىكنند . گرچه لفظ اين ترغيب به صورت خبر مىباشد ولى واقع امر ، دستور و تكليف است و اين شيوه ، راه عملى مسلمانان در آغاز جنگهاى اسلام بود . سپس اين تكليف به وسيلهء آيهء دوّم نسخ شد ، جايى كه خداوند مىفرمايد :
« الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ »
؛ « الآن اين تكليف شاقّ را تخفيف داديم » . اين نوع نسخ ، نسخ يا خفيفترين يا سبكترين عمل مىباشد و عامل اين
هامش
( 1 ) . سورهء انفال ، آيهء ، 45 .
( 2 ) . سورهء انفال ، آيات 65 - 66 .
( 3 ) . لسان العرب ، ابن منظور ، ج 3 ، ص 126 .