محمّد ، ماه حرام را حلال شمرده است ؟ ماهى كه فرد خائف در آن ماه در آسايش و امنيت هستند ؟ پس پيامبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) قافلهء تجارتى و اسيران را باز گردانيد . قريش نامهاى به پيامبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) نگاشتند و در آن نامه از حكم جنگ در ماه قتال سؤال نمودند و اين كار آنان از روى ريشخند و شماتت و سركوبى بود .
گفته شده است كه سؤالكننده خود مسلمانان و از اهل سريّه بودند . آنان در مقام تأمّل و انديشه در كارى بودند كه انجام داده بودند و مىگفتند : ما از جاى خود تكان نمىخورديم تا خداوند توبهء ما را بپذيرد » . « 1 »
و از ابن عبّاس روايت شده است هنگامى كه آيهء فوق نازل شد ، رسول خدا ( ص ) غنيمت را گرفتند و خمس آن را بيرون كردند و آن نخستين خمس و غنيمتى بود كه در اسلام انجام پذيرفت و پس از اخراج خمس ، الباقى آن را بين آحادّ سريّه ، تقسيم فرمودند . در اين عمل رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) دلالتى است براينكه خمس بايد از اصل غنيمت اخراج شود و طبرسى نقل كرده است كه پيامبر خدا ( ص ) ديهء عمرو بن عبد اللّه حضرمى را أدا نمودند .
احكام مستفاد از آيه :
1 - قتال در ماه حرام تحريم شده است ، چون خداوند متعال مىفرمايد :
« قُلْ قِتالٌ فِيهِ كَبِيرٌ »
؛ « بگو مقاتله در آن ماه بزرگ است » ؛ يعنى گناه بزرگى است . ولى پيش اصحاب ، اين حكم به صورت مطلق و بدون قيد و شرط نيست ، بلكه تحريم نسبت به كسانى است كه حرمت اين ماه . را رعايت مىنمايند و در صورتى كه جنگ شروع ننمايند . امّا كسى كه حرمت آن را نگه نمىدارد يا اينكه حرمت آن را محترم مىشمارد ولى آغازگر جنگ است ، قتال و جنگ با وى جايز و روا مىباشد . از اين رو خداوند متعال « قتال » را به صورت نكره بيان فرمود : و نكره در اثبات عموميّت ندارد و اكثر اصحاب ما گفتهاند : آرى ، اين حرمت ، به صورت مطلق بود ولى نسخ شده است ولى عطاء گفته است : تحريم باقى است و هرگز نسخ نشده است .
2 - هنگامى كه مشركان بر پيامبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) اعتراض نمودند كه اهل سريّه كار حرامى انجام دادهاند ، خداوند متعال امر فرمود كه مخالفان كارى بالاتر از كار سريّه را انجام دادهاند و آن عبارت از صدّ و جلوگيرى از پيمودن راه خدا و كفر
هامش
( 1 ) . تفسير كشاف ، ج 1 ، ص 258 ، سورهء بقره . ذيل آيهء 217 ، مجمع البيان . سورهء بقره ، ذيل آيهء 217 .