آيه منسوخ است با آيهء ديگرى كه مىفرمايد : « با مشركان كارزار كنيد » هرجا آنان را پيدا كرديد .
گفته شده است با كلمهء « افرادى كه كارزار مىكنند » خواسته است افرادى را بيرون نمايد كه اهل كارزار و جنگ نيستند . مانند : پيرمردان ، كودكان و زنان . اين قول شايستهتر است چون نسخ ، خلاف اصل مىباشد .
و گفتار آنان كه مىگفتند رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) از ورود عدّهاى به جنگ جلوگيرى مىكرد ، ممنوع مىباشد ، چون پيامبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) منتظر به وجود آمدن فرصت و فراهم آمدن شرايطى بود كه بتواند با مشركان كارزار نمايد .
معناى
« لا تَعْتَدُوا »
بنابر قول اوّل اين است : « هرگز آغازگر جنگ نباشيد يا افرادى كه با شما مقاتله نمىكنند » و بنابر رأى دوّم اين است : « مقاتله نكنيد با كسانى كه قتال آنان ، جايز است مانند زنان ، كودكان و پيرمردان » .
* * *
[ 132 ] آيهء چهارم :
« الشَّهْرُ الْحَرامُ بِالشَّهْرِ الْحَرامِ ، وَ الْحُرُماتُ قِصاصٌ ، فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ ، وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ »
« 1 » ؛
« ماه حرام در مقابل ماه حرام و حرمتها قصاصى دارد . پس كسى كه به شما تعدّى و تجاوز نمايد ، پس به او تعدّى نماييد . آنگونه كه او به شما تعدّى نموده است و تقواى الهى را داشته باشيد و بدانيد كه خداوند با پرهيزكاران است » .
اهل مكّه مانع ورود پيامبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) به مكّه در سال ششم در ماه ذى قعده شدند و حرمت ماه را شكستند . پس خداوند متعال به پيامبر خود و اصحاب او اجازه داد كه در سال هفتم در ماه ذى قعده جهت عمرهء قضاء ، داخل مكّه شوند و اين كار در مقابل جلوگيرى آنان در سال نخست بود . سپس مىفرمايد : « حرمتها نيز قصاص هستند » ؛ يعنى : شكستن حرمتها در هر چيزى حتّى حرمت ماه حرام ، نيز ، قصاص دارد . سپس اين حكم را تعميم دادند و مىفرمايد : « هر آن كس كه به شما تعدّى نمايد . به او تعدّى نماييد ، چون دفع شرّ ، خير و صلاح است » . نامگذارى مجازى « تجاوزگر » ناميدن چيزى با نام مقابل او مىباشد و « تقوى پيشه سازيد » ؛ به حدّى كه تجاوز شما در اين رفع تعدّى از خود ، همانند تجاوز آنان نباشد كه هيچ معيارى برايشان مقدّس نيست و حدّ و حدود را نگه داريد .
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 194 .