جهاد احكام و شرايطى دارد كه در كتابهاى تفصيلى فقه ذكر شده است . ما فقط آيات مربوط به آن را بازگو مىكنيم و آن آيات برچند نوع هستند .
نوع اوّل : آيات مربوط به وجوب آن
در اين بخش آياتى در قرآن كريم وجود دارد كه در اينجا بيان مىداريم :
[ 129 ] آيه اوّل :
« كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتالُ وَ هُوَ كُرْهٌ لَكُمْ وَ عَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ، وَ عَسى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ هُوَ شَرٌّ ، لَكُمْ ، وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ »
« 1 »
« كُتِبَ »
به معناى وجب آمده است و « كره » با ضمّ كاف و فتح آن به معناى مكروه و ناپسند مىباشد . همانند كلمهء « لفظ » كه به معناى ملفوظ آمده است نه همانند « خبز » كه به معناى مخبوز آمده است ، چون خبز با ضمّ « خاء » اسم است نه مصدر ، چون مصدر آن با فتح « خاء » مىباشد .
علّت ناپسند و غير مقبول بودن قتال ، از اين جهت است كه « قتال » بر خلاف طبع انسان مىباشد . چون طبع انسان بقا و نشاط و دوام را مىطلبد و هرآنچه كه بر خلاف طبع بوده باشد ، يقينا مكروه و ناپسند خواهد بود ، چون جهان بر خلاف ميل و خواست طبيعت است كه انجامدهندهء آن مستحق ثواب مىگردد . پيامبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) فرمود : « بهشت با مكروهات پوشانده شده است و جهنّم با شهوات و هواهاى نفسانى » .
« عَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً »
؛ « چهبسا شما چيزى را ناپسند بشماريد . در صورتى كه به نفع شماست » شارع اسلام همانند طبيب دلسوزى مىباشد كه گاهى داروهايى را تجويز مىكند كه مطابق ميل بيمار نيست ولى بيمار بايد آنها را بخورد تا شفا يابد .
از اين رو خداوند مىفرمايد : « خدا مىداند ولى شما نمىدانيد » .
احكام جهاد :
حال كه با مبادى بحث آشنا شدى ، اكنون احكام آن را بيان مىنماييم .
1 - « جهاد » واجب كفايى است و دليل آن ، اصالت برائت از وجوب عينى بودن مىباشد إجماع صحابه و ديگران بر اين امر است و از طرفى مسبّب منتفى مىگردد ، هنگامى كه سبب آن منتفى گرديد . برخى بر اين عقيدهاند كه جهاد « واجب عينى » است چون از رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) نقل شده است ، كه فرمود : « هر آن كس
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 216 .