آنان را به مجازات و اعمال ناروا ، تهديد مىكردند . اين گروه از مسلمانان از خداوند متعال درخواست داشتند كه آنان را از دست اين كفّار نجات دهد و نصرت عنايت كند .
پس خداوند متعال اين آيه را نازل فرمود تا مؤمنان را به قتال و جهاد بر ضدّ كفّار تحريك و ترغيب نمايد . « 1 » تا برادران ايمانى خود را از چنگ كفّار نجات دهند .
« ما لَكُمْ ؟ »
استفهام انكارى در اين آيه است كه جهت ترغيب و تشويق به جهاد مىباشد و كلمه « مستضعفين » منصوب است به علّت عطف به محل « فى سبيل اللّه » و گفته شده است كه مضاف ، محذوف است ؛ يعنى : در « نصرت يا اعزاز مستضعفين » و « قريه » همان مكّه مىباشد ، هنگامى كه پيامبر خدا ( ص ) در اثر مجاهدت مسلمانان مكّه را فتح نمود . خود آن حضرت ولى و سرپرست بودند و عتّاب بن اسيد را به عنوان فرماندار شهر تعيين نمودند ، و او ياور مسلمانان گشت » . « 2 »
در اين آيهء شريفه ، دلالت واضحى بر وجوب هجرت از دار شرك و معذور بودن ناتوانان و وجوب « سعى و تلاش مؤمنين در راه استخلاص آنان از دست مشركان و كفّار » وجود دارد و باز در اين آيه در مورد پذيرش دعاى ناتوانان ، مخصوصا كسانى كه در حال ضرورت و ناچارى مىباشند . وجود دارد و باز دلالت واضحى وجود دارد كه حمايت كردن از مؤمن عاجز و ناتوان واجب مىباشد و آن از باب امور حسبيّه و كفايت امور مسلمانان مىباشد .
* * *
[ 134 ] آيهء ششم :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَكُمْ فَانْفِرُوا ثُباتٍ أَوِ انْفِرُوا جَمِيعاً »
؛ « 3 » « اى افرادى كه ايمان آوردهايد سلاح جنگ را بگيريد و آنگاه دستهدسته يا همه به يكباره متّفق براى جهاد بيرون رويد » يعنى : طريق احتياط را پيش گيريد و آن راه را طى كنيد و احتياط را به عنوان ملكه ، در راه دفع ضرر دشمنان قرار دهيد » .
اين آيه خطاب به مسلمانان ؛ اعم از منافقين يا مؤمنين با اخلاص مىباشد . به دليل قول خداوند در بعد آيه جايى كه مىفرمايد :
« وَ إِنَّ مِنْكُمْ لَمَنْ لَيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قالَ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيَّ إِذْ لَمْ أَكُنْ مَعَهُمْ شَهِيداً »
؛ « 4 »
كلمهء « حذر » و « حذر » هر دو به يكى معنى مىباشد ، همانند « اثر » و « أثر »
« فَانْفِرُوا »
يعنى : « به سوى دشمن سير كنيد . يعنى گروهى بعد از گروهى و آن عبارت از سير و
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ذيل آيه 75 ، سورهء نساء .
( 2 ) . مجمع البيان ، مصدر سابق .
( 3 ) . سورهء نساء ، آيهء 71 .
( 4 ) . سورهء نساء ، آيهء 72 .