چون ابراهيم و اسماعيل ( عليهما السّلام ) عمل را بهطور صحيح انجام دادهاند و عمل آنان مجزى و مسقط تكليف بود در عين حال تقاضا نمودند كه : « خداوندا از ما قبول فرما ! معلوم مىشود كه مسئلهء إجزاء غير از مسئلهء « قبول شدن » است .
اين نظريّه فاسد است ، براى اينكه سؤال و تقاضا هر دو ممكن است براى يك مطلب واقع شده باشد و آن امر تحقّق يافته باشد ، مانند قول خداوند
« رَبِّ احْكُمْ بِالْحَقِّ »
؛ « پروردگارا به حق حكم نما » . بىترديد حكم خدا به حق است و در عين حال تقاضا مىنمايد كه : به حق حكم نما » . يا به خاطر شكستهنفسى بوده است لذا گفتهاند : از ما بپذير .
* * *
[ 128 ] آيهء دهم :
« رَبَّنا وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَ أَرِنا مَناسِكَنا وَ تُبْ عَلَيْنا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
« 1 »
»
؛ « پروردگارا ! ما را تسليم فرمان خود قرار ده : از دودمان ما نيز امّتى كه تسليم فرمانت باشد به وجود آور و طرز پرستش خودت را به ما نشان بده ، و توبهء ما را بپذير كه تو پرپذيرندهء توبه و مهربان خدا هستى » .
سؤال مذكور ( كه پروردگارا ما را تسليم فرمان خود بده ! ) نيز بريدن از غير و روآوردن به خدا است و منظورشان اين است كه : فرمانبردار دستورهاى الهى باشند و بر دين اسلام ثابت و پابرجا بمانند . پس معنايش اين است كه : ما را ثابت و پايدار بدار » . كلمه « من » در
« مِنْ ذُرِّيَّتِنا »
احتمال دارد براى تبيين باشد و احتمال دارد براى تبعيض باشد . در هر دو صورت ذريّه و فرزندان خود را اختصاص به ذكر داده است ؛ براى اينكه آنها براى شفقت ، مهربانى ، مورد لطف واقع شدن ، نصيحت و موعظه سزاوارتر مىباشند ، چنانچه در آيهء
« قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ »
؛ « 2 »
« اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! خود و خويشاوندان خود را از آتشى نجات دهيد كه هيزم آن ، مردم و سنگها است » .
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء ، 128 .
( 2 ) . سورهء بقره ، آيهء 127 .