است كلمهء « من » در
« مَنْ كَفَرَ »
براى شرط باشد . لذا « فاء » در خبر آنكه
« فَأُمَتِّعُهُ »
است ، براى جزا آمده باشد ( كسى كه كفر را اختيار كرده جزايش آنست كه از روزى اندك و قليل ، برخوردار باشد . امّا بنابر قول اوّل كه
« مَنْ كَفَرَ »
مفعول باشد ، « فاء » براى استناف و آغاز كردن كلام مىباشد .
« ثُمَّ أَضْطَرُّهُ »
؛ « در سراى دنيا ، همهء مردم ، از نعمتهاى الهى برخوردارند ، امّا در سراى آخرت نعمتها ، مخصوص نيكان و عاملان وظايف است و بدان را راه نجاتى نيست » . كلمهء
« ثُمَّ »
تراخى و مهلت را مىرساند . آوردن كلمه « ثمّ » اشاره به آن است كه كافران فرصت و مهلت دارند تا در اين ايّام مهلت بر آنها إتمام حجّت شود و عذاب و اضطرار بعد از زمان طولانى ، نصيب آنان خواهد شد . كوتاه سخن آنكه ، بعد از إتمام حجّت ، بهطور كامل ، آنها را بدست طبيعت و عدالت مىسپارد . تا قانون طبيعت از آنها ، انتقام بگيرد و در اسفل السافلين ، سقوطشان بدهد . در نظام طبيعت با تحقّق سبب و انگيزه ، مسببّ بهطور اضطرارى و قطعى تحقّق مىيابد و سقوط آنها به كام عذاب دردناك ، معلول و نتيجهء اعمال و سرپيچىهاى خود آنان است نه عامل ديگر .
نكات فقهى :
بعد از بررسى نكات ادبى آيهء مورد بحث ، به چند نكتهء فقهى قابل توجّه اشاره مىكنيم :
[ نكتهء اوّل : ]
بعضى گفتهاند : منظور از « امن » در آيه جلوگيرى از شكار ( حيوان وحشى در حرم ) و عدم قطع درخت و علف و غير ذالك است كه در امان مىباشند و كسى نبايد آنها را قطع نمايد و همه چيز در امان هستند ، چنانچه امام صادق ( عليه السّلام ) مىفرمايد : « كسى كه وارد حرم شود ، به خدا پناه برده و از غضب خدا در امان است و اگر حيوان وحشى و مرغان هوايى وارد حرم شوند ، تا زمانى كه از حرم بيرون نرفتهاند ، از همه جهت در امان هستند » « 1 »
همچنين رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) در روز فتح مكّه ، فرمود : « خداوند روزى كه آسمان و زمين را آفريد ، مكّه را حرم قرار داد و مكّه تا روز قيامت حرم است و
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، ج 4 ، ص 226 ، من لا يحضره الفقيه ، ج 2 ، ص 193 ، حديث 703 ، غوالى اللئالى ، ج 2 ، ص 95 ، ص 255 .