دور وارد مىشوند ، بازمىدارند ( مستحقّ عذاب دردناكند ) و هركس بخواهد در اين سرزمين از طريق حق منحرف گردد و دست به ستم زند ، از عذاب دردناك به او مىچشانيم » .
در اين آيهء شريفه « كفر » اين گروه به صورت « فعل ماضى » آمده است ، ولى جلوگيرى از طريق خدا » به صورت « فعل مضارع » آمده است و اشاره به اين واقعيت دارد كه كفر آنها قديمى است ، اما تلاش و كوششان براى گمراه ساختن مردم ، هميشگى و داراى استمرار است ( به سخن ديگر ، جملهء اوّل از اعتقاد باطل آنها كه يك امر ثابت است ، سخن مىگويد و جملهء دوّم از عمل تكرارى آنها « صد عن سبيل الله » است و بنابر قولى ، اشاره به ماجراى حديبيّه دارد كه از ورود رسول خدا ( ص ) و مسلمين به مسجد الحرام ممانعت كردند . « الحاد » : به معناى منحرف و كج شدن از حدّ اعتدال است و كلمهء « لحد » را به اين جهت « لحد » گويند كه از حدّ وسط قبر ، خارج است .
فوايدى چند :
1 - بعضىها گفتهاند منظور از « مسجد الحرام » همان ظاهر آنست ؛ يعنى : خانهء كعبه و كلّ مسجد الحرام . بعضىها آن را اشاره به تمام مكّه مىدانند و آيهء اوّل سورهء اسراء را دليل بر آن دانستهاند
« سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى بِعَبْدِهِ ، لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ . . . »
جائى كه مىفرمايد : « منزّه است خدايى كه عبدش را از مسجد الحرام سير داد . . . » . در آيهء تصريح شده است كه آغاز معراج از مسجد الحرام بوده است ، در حالى كه تاريخ مىگويد رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) در خانهء خديجه ( عليها السّلام ) يا در شعب ابى طالب يا در خانهء أمّ هانى بوده است و معلوم مىشود كه منظور از « مسجد الحرام » كلّ مكّه مىباشد .
بنابراين قول كه مسجد الحرام همان « مسجد و حرم » باشد ، خانههاى مكّه را مىتوان خريد و فروش نمود و سكونت حجّاج بدون رضايت صاحبان آنان جايز ، نيست .
امّا بنابر قول دوّم كه همهء مكّه مسجد الحرام است ، و حرم ، بيع و شراء آنها جايز نيست و حجّاج مىتوانند بدون رضايت صاحبان آنها ، سكونت نمايند ، به دليل آيهء
« سَواءً الْعاكِفُ فِيهِ وَ الْبادِ »
؛ مسجد الحرام را براى همهء مردم يكسان قرار دادهايم ؛ چه آنان كه در آن سرزمين زندگى مىكنند ( عاكف ) و چه آنانىكه از نقاط دور به سوى آن مىآيند