چهار : فرمايش امام صادق ( عليه السّلام ) در روايت حسنه معاوية بن عمّار : جايى كه فرمود : در « مرتبهاى كه شكار مىكند ، كفّاره واجب است » . اين روايت از لحاظ حالات ، عموميّت دارد ، در صورتى كه منظور از كلمهء « ما » در « ما أصاب » به معنى مصدر باشد ( هر شكار كردنى كفّاره دارد ) و اگر براى موصول و يا موصوف باشد ، از لحاظ افراد و اشخاص عموميّت دارد ( هر كسى كه شكار نمايد ، كفّاره دارد ) .
شيخ در كتاب نهايه و ابن برّاج در كتاب خود ، فرمودهاند ؛ « كسى كه شكار را مكرّرا انجام مىدهد ، كفّاره لازم نمىشود » . به دليل قول ،
« وَ مَنْ عادَ . . . »
؛ « كسى كه شكار را تكرار نمايد خدا انتقام مىگيرد » . كه تفصيل داده است ؛ يعنى : « اگر كسى شكار نمايد ، بايد كفّاره بدهد و اگر كسى دوباره شكار را به قتل برساند ، بايد مورد انتقام الهى واقع شود » به سخن ديگر تفصيل دادن بين دو چيز ، شركت بين آن دو را از بين مىبرد . در صورت تكرار شكار ، مورد انتقام واقع مىشود و از كفّاره خبرى نيست .
پاسخ : دليل مذكور آنست كه در سابق بيان داشتيم كه اوّلا : وجوب كفّاره با انتقام گرفتن ، منافاتى ندارد ، براى اينكه كفّاره خود نوعى انتقام است .
ثانيا : در شكار خطايى ( اگر كسى دوبار بهطور اشتباه شكار نمايد ) تكرار كفّاره واجب است . يقينا در صورت عمد به طريق اوّلى ، كفّاره تكرار خواهد شد .
قوله
« وَ اللَّهُ عَزِيزٌ »
؛ « خداوند بر ماسواى خود توانا است » . اينچنين نيست كه بر اثر معصيت و سرپيچى از دستورات او مغلوب افراد شود .
« ذُو انْتِقامٍ »
؛ يعنى : « كسى نيست كه از مجازات و تأديب خلافكاران ، ناآگاه باشد و اهمال نمايد ، بلكه هر كسى را به موقع و به اندازهء استحقاق ، تأديب و مجازات مىنمايد » .
* * *
[ 121 ] آيهء سوّم :
« أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَ طَعامُهُ مَتاعاً لَكُمْ وَ لِلسَّيَّارَةِ وَ حُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ ما دُمْتُمْ حُرُماً وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ »
؛