1 - وجوب سعى : سعى بين صفا و مروه از نظر علماى شيعه واجب است و يكى از اركان حج به حساب مىآيد . اگر كسى آن را از روى عمد ، ترك نمايد ، حجّش باطل است . مالك و شافعى نيز با شيعه همعقيده هستند .
دليل « وجوب سعى » فرمايش رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) است ، جايى كه فرمود : « سعى نماييد كه خداوند سعى را بر شما واجب نموده است » « 1 » « وجوب سعى » از ائمّه هدى ( عليهم السّلام ) نيز نقل شده است . ابو حنيفه نظرش اين است كه سعى واجب است ولى ركن نيست . گروهى از مفسّرين فقها گفتهاند . سعى مستحبّ است ، به دليل ظاهر عبارت آيهء
« فَلا جُناحَ »
؛ « گناهى نيست » زيرا برداشتن گناه ، يعنى وجوب ، لازم ندارد ، بلكه عامّ است ( گناه نداشتن هم وجوب را و هم مستحبّ را شامل مىشود ) .
در پاسخ اين استدلال مىگوييم وجوب ، سعى را از بيان رسول خدا ( ص ) و ائمّه هدى ( عليهم السّلام ) استفاده مىكنيم نه مجرّد آيه فوق .
2 - اشواط سعى : « سعى » هفت شوط است . از « صفا تا مروه » يك شوط حساب مىشود و از « مروه به صفا شوط دوّم تا هفت شوط ، گروهى گفتهاند كه از صفا به مروه و از مروه به صفا ، يك شوط حساب مىشود ، چنانچه از حجر الأسود طواف شروع مىشود تا حجر الأسود يك طواف ( شوط ) محسوب مىگردد . اين قول باطل است ، براى اينكه در گفتار ائمّه هدى ( عليهم السّلام ) بيان نشده است .
3 - مبدأ سعى : شروع « سعى » از « صفا » واجب است ، گرچه « واو » در
« وَ الْمَرْوَةَ »
ترتيب را افاده نمىكند . منتهى رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) فرموده است : « سعى » را با آنچه كه خداوند شروع نموده است ، شروع نماييد » .
[ ديگر اينكه رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) سعى را از « صفا » شروع نموده است ، بنابراين شروع از صفا واجب مىباشد . چون قول ، فعل و تقرير مقام شامخ رسالت حجّت و برهان فقهى ما است . مترجم ] 4 - بعضىها دربارهء قول خدا كه فرمود :
« وَ مَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً »
؛ « كسى كه كار نيك را به عنوان اطاعت خدا انجام دهد » ، گفتهاند . منظور اين است كه بعد از انجام سعى واجب ، بين صفا و مروه ، سعى اضافى انجام دهد ، مثلا بعد از هفت شوط واجب ، يكى و دو بار سعى نمايد . و اين قول صحيح نيست . براى اينكه در روايت و حديث وارد
هامش
( 1 ) . سنن دارقطنى ، ج 2 ، ص 255 ، حديث 86 ، تفسير كشّاف ، ج 1 ، ص 208 .