5 - واجب غيرى : از ظاهر آيه استفاده مىشود كه پاكيزه نمودن كعبه به خاطر طوافكنندگان و مجاوران بوده است در واقع واجب غيرى است نه واجب نفسى در حالى كه فتواى فقهاء آن را واجب نفسى معرّفى نموده و ازاله نجاست از مسجد را به خاطر خود مساجد ، واجب مىدانند به دليل فرمايش رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) « 1 » « مساجد خود را از نجاست به دور داريد » « 2 » ممكن است چنين پاسخ دهيم كه ( لام ) در
( لِلطَّائِفِينَ )
بيان علّت تطهير نباشد و بلكه براى غايت و فائده و آثار آن مىباشد مانند ( لام ) در ( لدوا للموت و بنوا للخراب ) بزائيد جهت مردن ، بنا كنيد جهت خرابى .
6 - ازاله نجاست : اگر قرار باشد طبق دستور آيه ، ازاله و بر طرف ساختن نجاست به خاطر طوافكننده ، واجب بوده باشد به يقين ازاله آن از خود طوافكننده به طريق اولى ، واجبتر است بنابراين طوافكننده هم از نجاست عينى و هم از نجاست حكمى ، بايد پاكيزه باشد ( هم لباس و بدنش طاهر باشد و هم وضو داشته باشد و فرد جنب بايد غسل نمايد ) . حكم مجاور و معتكف و نمازگزار نيز همين است . بدون طهارت نماز و اعتكاف و طواف ، باطل است ، براى اينكه نهى و منع در عبادت اقتضاى فساد و بطلان را دارد .
* * *
[ 115 ] آيهء هفتم :
« إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ ، فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلا جُناحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِما وَ مَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً فَإِنَّ اللَّهَ شاكِرٌ عَلِيمٌ »
؛
« صفا و مروه از شعائر و نشانههاى خدا است ، بنابراين كسانى كه حجّ خانهء خدا و يا عمره را انجام مىدهند ، مانعى ندارد بر آن دو طواف كند ( سعى صفا و مروه را انجام مىدهد ) و كسانى كه فرمان خدا را در انجام كارهاى نيك اطاعت كنند ، خداوند در برابر عمل آنان شكرگزار و از افعال آنان آگاه است » .
« صفا « 3 » » در لغت به معناى سنگ سفت و صاف است و مفرد آن « صفاة » مثل ( حصا و حصاة : ريگها و يكدانه ريگ ) جوهرى از إصمعى نقل كرده است كه
هامش
( 1 ) . تفسير عياشى ، ج 1 ، ص ، 58 .
( 2 ) . نهايهء الاحكام ، علّامه ، ج 1 ، ص 360 .
( 3 ) . « صفا و مروه » نام دو تپّه در مكه مىباشد كه امروز بر اثر توسعهء مسجد الحرام در ضلع شرقى مسجد در سمتى واقع شدهاند كه حجر الاسود و مقام حضرت ابراهيم قرار دارد . اين دو تپّه يادآور سعى و تلاش ابراهيم خليل الرّحمن و هاجر همسر فداكار او در راه توحيد مىباشند . خداوند حكيم تلاش خداجويانهء آنان را درس عبرت تاريخ قرار داده است . ( مترجم )