3 -
« فَلا رَفَثَ . . . »
: بعضىها گفتهاند به معناى سخن زشت است . « فسوق » خارج شدن از احكام و دستورات شرعى است . « جدال » گفتگوى توأم با نزاع است .
اين سه چيز « رفث » و « فسوق » و « جدال » كه در آيه نفى شده است در واقع از آنها نهى شده است ؛ يعنى : « سخن زشت نگوئيد و از مرز اسلام و شريعت خارج نشويد و از جدال و سخنان نزاعآفرين دورى نمائيد » .
زيرا خبر دادن در مقام نهى ، افادهء نهى و منع را مىنمايد و نهى و منع از آنها را به صورت خبر دادن و نفى آورده است تا بفهماند كه حقيقتا نبايد عملى شوند ؛ يعنى :
انگار كه اشياى مزبور محكوم به اعدام مىباشند . انگيزهء اينكه نهى از اشياى مذكور را در مسئلهء حجّ و هنگام زيارت خانهء خدا ، مطرح نموده است ، در صورتى كه اجتناب از آنها ، در همهء حالات زندگى ( واجب ) مىباشد ، حقيقت آنست كه انجام آنها در ايّام حجّ فوقالعاده زشت و قبيح است ، مانند پوشيدن حرير در حال نماز و غناء در تلاوت قرآن ، در عين حالى كه پوشيدن حرير ( ابريشم ) و غنا در همه حال حرام است و در حال نماز و تلاوت قرآن ، قبح بيشترى دارد پس اين مطلب را خوب فرابگير .
علماى شيعه ، روايت نمودهاند كه « رفث » به معناى جماع است و « فسوق » به معناى دروغ گفتن ، و منظور از جدال ، سوگند به « لا و اللّه » و « بلى و اللّه » « 1 » است بعضىها گفتهاند « رفث » به معناى قرار گذاشتن براى آميزش جنسى يا با چشم اشاره نمودن براى آن و بعضىها گفتهاند به معناى جماع و مقدّمات آن است . و « فسوق » به معناى به كار بردن القاب زشت و يا فحش دادن است زيرا رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) فرمود : فحّاش فاسق « 2 » است و « جدال » گفتگوى توأم با نزاع و لجاجت و سرسختى نشان دادن مىباشد .
زمخشرى گفته است ابو عمر و ابن كثير « رفث » و « فسوق » را مرفوع خواندهاند و تقدير آيه چنين است : « فلا يكوننّ رفث و لا فسوق » ؛ « نبايد رفث و فسوق باشند » .
( لا براى نهى است ) .
و « جدال » را مثل ساير قاريان به نصب خوانده است كه معناى نفى و خبر دادن را مىرساند ، گويا فرموده است : شكّ و جدالى در حجّ وجود ندارد و اين خبر به اين
هامش
( 1 ) . تفسير عياشى ، ج 1 ، ص 95 .
( 2 ) . سراج المنير ، ج 2 ، ص 335 .