5 - كتاب خمس
خمس « يك پنجم » اندوخته نام حقّ مالى است كه بنى هاشم ( سادات ) مستحقّ آن مىباشند و داراى شروط و تفصيلاتى مىباشد كه شرح آن خواهد آمد در ارتباط با خمس آيات قرآنى متعدد و فراوانى مىباشد .
* * *
[ 103 ] آيه اوّل :
« وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ ، وَ ما أَنْزَلْنا عَلى عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ ، يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
« 1 »
»
؛
« و بدانيد هرگونه غنيمتى كه به شما مىرسد ، خمس آن براى خدا ، پيامبر ، ذى القربى ، يتيمان ، مسكينان و واماندگان در راه است ، اگر شما به خدا و آنچه بر بندهء خود در روز جدايى حق از باطل ، روز درگيرى دو گروه ( باايمان و بىايمان يعنى روز جنگ بدر ) نازل كرديم ، ايمان آوردهايد و خداوند بر هر چيزى قادر است » .
بايد توجّه نمود كه بحث در آيهء مذكور به سه قسم تقسيم مىشود .
قسم اوّل
: « غنيمت » به معناى فايدهاى است كه به دست آمده است و به معناى « نفل » يعنى فايده مىباشد .
در اصطلاح علماى شيعه و شافعى و گروهى از علماء چيزى كه بدون جنگ از كفّار گرفته شده باشد ، « فى » نام دارد و اگر با جنگ گرفته شده باشد ، « غنيمت » مىباشد . اين مطلب از امام باقر و امام صادق ( عليهما السّلام ) نيز روايت شده است .
بعضىها گفتهاند كه « فى » و « غنيمت » هر دو به يك معنا است و از نظر علماى شيعه « فى » مخصوص امام عليه السلام است و « غنيمت » بايد خمس آن پرداخت شود و بقيّهء آن ، بعد از إخراج مصارف و مخارجى كه براى آن شده است ، از آن مجاهدين و كسانى كه در جبههء جنگ حضور داشتهاند ، خواهد بود .
و امّا در مسئلهء خمس از نظر علماى شيعه . وجوب خمس در غنيمت ، شامل همهء موارد ذيل مىگردد :
سود و بهره و غنيمت حاصل از تجارت و زراعت و صناعت ( سود كارخانهها ، مثلا گنجها و معادن ) و فرورفتن زير دريا و غير ذالك در صورتى كه از خرج سالانه ، افزودن شود . خمس دارد . در مال حلال مخلوط به حرام كه مالك نتواند اندازه و اصل
هامش
( 1 ) . سورهء انفال ، آيهء 41 .