مطلّب چيزى واحد ، است » و انگشتان دستهايش را لاى هم قرار داد و فرمود : « و سه گروه ديگر ، از ساير مسلمين به حساب مىآيند » . « 1 »
و امّا بعد از حيات آن حضرت سهم رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) به امام ( ع ) واگذار مىشود و امام ( عليه السّلام ) در هر راهى كه وسيلهء قرب ، و اهميّت داشته باشد و صلاح ببيند ، مصرف مىنمايد .
ابو حنيفه گفته است : سهم رسول اللّه ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) و سهم ذى القربى ، ساقط مىشود و همهء خمس براى سه گروه ديگر ( مساكين ، يتامى ، ابن السبيل ) مصرف مىشود .
شافعى گفته است : سهم رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) در همان مواردى از مصالح مسلمين كه خود آن حضرت ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) مصرف مىفرمود ، مصرف مىشود .
بعضى گفتهاند به امام عليه السلام واگذار مىشود و بعضى ديگر گفتهاند به گروه چهارگانه واگذار مىشود و زمخشرى در كتاب كشّاف از ابن عبّاس نقل نموده است كه رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) در حيات خود خمس را بر شش قسم تقسيم مىنمود : دو سهم براى خدا و رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) ، و يك سهم براى نزديكان رسول ( ص ) و بعد از حيات رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) ابو بكر خمس را بر سه قسم تقسيم مىكرد و بقيهء خلفا بعد از ابو بكر نيز چنين مىكردند .
از على ( عليه السّلام ) نقل شده است كه از او سئوال شد ، خداوند مىفرمايد :
« وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ »
. در جواب فرموده است : « يتيمان ما و مساكين ما » . « 2 »
و حسن بصرى گفته است : سهم رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) بعد از او به ولىّ امر مسلمين مربوط مىشود .
علماى شيعه گفتهاند خمس به شش قسمت تقسيم مىشود : سه قسم براى رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) در دوران حيات آن حضرت و بعد از او . و از آن سهم براى امام ( جانشين پيامبر « صلّى اللّه عليه و آله و سلّم » هم ) است كه مقصود از « ذى القربى » امام خواهد بود و سه سهم ديگر ، براى كسانى است كه خداوند از آنها نامبرده است و
هامش
( 1 ) . الدر المنثور ، ج 3 ، ص 187 ، كشاف ، ج 2 ، ص 221 ، سورهء انفال ، ذيل آيهء 41 ، غوالى اللئالى ، ج 3 ، ص 75 ، حديث 200 ، سنن ابى داود ، ج 3 ، ص 146 ، حديث 298 .
( 2 ) . الكشاف ، ج 2 ، ص 222 ، ذيل آيه 41 ، سورهء انفال .