« سنگ » مثال براى « نفس » است و « تراب » ( خاك ) مثال براى « انفاق » است و « باران » مثال براى « ريا » و « كفر » است . از ميان رفتن خاك از روى سنگ ، مثال است براى از ميان رفتن فايده انفاق » .
و جملهء
« لا يَقْدِرُونَ عَلى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا »
؛ « يعنى در روز قيامت ، چيزى از پاداش انفاق خود را نمىيابند » . « خداوند كافران را هدايت نمىكند » ؛ يعنى : به آنها اينچنين لطفى ندارد كه آنها را به اطاعت و انجام عبادت ، مجبور و وادار سازد ، چه آنكه با حكمت الهى ، منافات خواهد داشت .
در جملهء
« كَالَّذِي يُنْفِقُ مالَهُ رِئاءَ النَّاسِ ، وَ لا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ »
؛ « كافرين را به جاى رياكاران قرار داده است تا بفهماند كه رياكارى گناه بزرگى است و با شرك در يك وادى قرار دارد . لذا رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) فرمود : « شرك در امّت من پنهانتر است از راه رفتن مورچهء سياه در شب تاريك بر روى سنگ سخت و صاف » « 1 » و نيز فرمود :
« ترسناكترين چيز در مورد شما ، شرك اصغر است . پرسيدند : شرك اصغر چيست ؟
فرمود : ريا و تظاهر » .
* * *
[ 102 ] آيه ششم :
« قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى وَ ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى »
« 2 » ؛ « مسلّما رستگار شد كسى كه خود را تزكيه نمود و نام پروردگارش را بهياد آورد و نماز گزارد » .
بعضىها گفتهاند مقصود از
« مَنْ تَزَكَّى »
كسى است كه زكات فطره را بپردازد و نماز عيد را برپا نمايد . ابن عمر و ابو العاليه و ابن سيرين ، همين قول را گفتهاند و همين قول در روايت مرفوعه ( روايتى كه امام و معصومى كه از آن روايت شده مشخّص نباشد ) از ائمّه هدى ( عليهم السّلام ) معلوم مىگردد و بحث راجع به زكات ، قبلا بيان شد و ما به همين مقدار بسنده مىنمائيم .
* * *
هامش
( 1 ) . الدر المنثور ، ج 4 ، ص 256 . غوالى اللئالى ، ج 2 ، ص 74 ، حديث 198 .
( 2 ) . سورهء اعلى ، آيه 14 و 15 .