همين حالتى كه شما هستيد ، باقى باشد و بر آن حالت راضى و خرسند باشد ، فرداى قيامت ، در بهشت از رفيقان من باشد » . « 1 »
تشويق اهل علم : رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) بشارت داده است به كسى كه در زمان ما در برابر مشكلات تحصيل علم ، خويشتندارى نمايد و در راه تحكيم معالم دين ، تلاش نمايد و وظايف دينى خود ( عبادات واجبه و غير ذالك ) را انجام بدهد و به ولايت اهل بيت ( عليهم السّلام ) متعهّد باشد ، از آنها برترى دارد ، ان شاء اللّه .
« وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ »
؛ « آنچه از مال انفاق كنيد . . . : خداوند با جملهء مذكور كه مسئلهء انفاق را دوباره مطرح نموده است ، بر اقدام به انفاق فى سبيل اللّه ، تأكيد فرموده است . در آيهء مباركه اشاره به آنست كه دادن صدقه به كسانى كه آبرومند ، و عفّت نفس دارند و مخصوصا مزيّت علمى ، تقوايى و ورع دينى داشته باشند ، مستحبّ مىباشد .
* * *
[ 99 ] آيهء سوّم :
« يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ ، قُلْ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ ، وَ ابْنِ السَّبِيلِ وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ
« 2 »
»
؛
« از تو سوال مىكنند چه چيز انفاق كنند ؟ بگو هر خير و نيكى ( و سرمايهء سودمند مادّى و معنوى ) كه انفاق مىكنيد ، بايد براى پدر و مادر و نزديكان و يتيمان و مستمندان و درماندگان در راه باشد و هر كار خيرى كه انجام دهيد ، خداوند از آن آگاه است » .
عمرو بن جموح ، پيرمردى بزرگ و ثروتمندى بود . به پيامبر عرض كرد : چه چيز صدقه بدهم و به چه كسانى ؟ آيهء فوق نازل شد . ( او داراى چهار فرزند رشيد بود كه در جنگ احد به شهادت رسيدند و خود او نيز با اينكه لنگ بود و بر لنگان حرجى نيست ولى با اصرار تمام به ميدان جهاد رفت و در احد به فيض شهادت نايل آمد )
كرارا بيان گرديده است كه خصوصيّت مورد نزول آيه ، باعث تخصيص عموم آيه نمىشود ، بلكه آيه بر عمومش باقى مىباشد . بنابراين ، حكم آيه اختصاص به عمرو بن جموح نخواهد داشت .
آيهء مذكور به وسيلهء آيهء زكات نسخ نگرديده است ، چنانچه سدّى گفته است ؛ چه آنكه إجرا نمودن حكم مذكور در آيه ، با آيهء زكات منافاتى ندارد و مانعى در كار
هامش
( 1 ) . فخر رازى ، ذيل آيهء ، ج 7 ، ص 85 ، كشاف ، ج 1 . ص 318 ، ذيل آيهء سورهء بقره ، آيه 273 .
( 2 ) . سورهء بقره ، آيهء 21 .