قسم سوم : در امور وابسته به بيرون كردن زكات
قسم سوّم امورى كه از تبعات اخراج زكات مىباشند . در اين مورد شش آيه مورد توجّه خواهد بود :
[ 97 ] آيهء اوّل :
« وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنْفُسِكُمْ ، وَ ما تُنْفِقُونَ إِلَّا ابْتِغاءَ وَجْهِ اللَّهِ ، وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ - يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَ أَنْتُمْ لا تُظْلَمُونَ
« 1 »
»
؛
« و آنچه را از خوبىها و اموال انفاق مىكنيد ، براى خودتان است ، ولى جز براى رضاى خدا ، انفاق نكنيد و آنچه از خوبىها انفاق مىكنيد ، پاداش آن بهطور كامل به شما داده مىشود و به شما ستم نخواهد شد » .
در ارتباط با آيهء مذكور سه حكم قابل توجّه است :
1 - خداوند مردم را بر انفاق ، ترغيب نموده است كه در حقيقت انفاقكنندگان از فوايد انفاق برخوردار مىشوند . ناگفته معلوم است اگر كسى متوجّه باشد كه نتايج انفاق به خودش عائد مىگردد ، بيشتر تشويق مىشود و قوىترين داعى براى انفاق خواهد بود . منظور از « خير » در آيه « مال » است ، مانند قول خدا
« وَ إِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ »
؛ « او علاقه شديدى به مال دارد » . « 2 »
2 -
« وَ ما تُنْفِقُونَ إِلَّا ابْتِغاءَ وَجْهِ اللَّهِ »
؛ « و جز براى جهتگيرى خدا انفاق نكنيد » .
منظور از « ما » نافيه ، نهى است ( يعنى دستور مىدهد كه براى غير رضاى خدا ، انفاق نكنيد ) مانند سخن رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) كه فرمودند : « لا تنكح المرئة . . . ؛ با عمّه و خالهء زن ، ازدواج نكنيد » على اىّ حال مقصود آيه اين است كه « چيزى انفاق نكنيد ، مگر براى طلب رضاى خداوند » . از جملات مثبت و منفى آيه استفاده مىشود كه انفاق مال بايد ، خالصا لوجه اللّه باشد و براى تظاهر ، ريا و ديگر اغراض سياسى ، اجتماعى نبوده باشد » .
فايده : منظور از « وجه » ( صورت ) عضو مخصوص نيست ، چه آنكه جسم داشتن براى خداوند محال است و همچنين مراد از وجه ، « ذات » نيست ، براى اينكه « ذات » خداوند ، قديم است و حصول ذات ، غير ممكن مىباشد . بلكه مراد از « وجه » رضاى خداوند است كه از باب كنايه ، اطلاق سبب را بر مسبّب خواهد بود . چه آنكه شخص
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيه ، 272 .
( 2 ) . سورهء عاديات ، آيه 7 .