اگر چيزى را بخواهد به آن رو مىنمايد و اگر از چيزى متنفّر باشد ، از آن رو برمىگرداند و اگر از كارى راضى باشد ، به آن رو مىنمايد . بنابراين « رضايت » سبب است و « صورت » و « وجه » ، مسبّب مىباشد و بهطور كنايه از مسبّب ، سبب را اراده نموده است .
3 -
« يُوَفَّ إِلَيْكُمْ . . . »
: در اين جمله حكم شده است براينكه هرگاه براى رضاى اللّه عمل انفاق را انجام بدهند ، پاداش آنها بهطور كامل و بدون ايراد و نقص ، تحويل داده مىشود . و مراد از « خير » رساندن مال است و در آيه ، كلمهء « جزاوه » در تقدير مىباشد ؛ « يوفّ اليكم جزاؤه » ؛ « پاداش انفاق به شما تحويل داده مىشود » .
* * *
[ 98 ] آيهء دوّم :
« لِلْفُقَراءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْباً فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيماهُمْ لا يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحافاً ، وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ
« 1 »
»
؛
« انفاق شما مخصوصا بايد براى نيازمندانى باشد كه در راه خدا ، در تنگنا قرار گرفتهاند . آنان نمىتوانند مسافرتى انجام دهند و از شدّت خويشتندارى ، افراد ناآگاه ، آنها را بىنياز مىپندارند . امّا آنان را از چهرههايشان مىشناسى و هرگز با اصرار ، چيزى از مردم نمىخواهند و هر چيز خوبى ، در راه خدا انفاق كنيد ، خداوند از آن آگاه است » .
پس از آنكه دربارهء انفاقكننده سخن رانده شد ، مبنى بر اينكه بايد داراى صفت اخلاص باشد و براى رضاى اللّه ، انفاق نمايد ، راجع به كسانى كه به آنان انفاق مىشود ، سخن مىگويد : گويا سئوال شده است كه انفاقات مزبور ، براى چه كسانى مىباشد ؟
در پاسخ فرموده است :
« لِلْفُقَراءِ . . . »
، لام در « للفقراء » متعلّق به محذوف است و جملات قبلى قرينه مىشود . براينكه كلمهء « نفقه » محذوف مىباشد ، به اينگونه كه « نفقهء مذكور براى فقراء است » .
1 - كسانى هستند كه خود را براى جهاد و جنگ ، اختصاص دادهاند و از مشغول شدن به كسب و كار و سفر و تجارت ناتوان شدهاند ، البته نه به اين معنا كه به خاطر مرض و يا خوف و غير ذالك از كسب و كار عاجز شدهاند ، بلكه به خاطر مشغول بودن به جنگ و عبادت و طاعت الهى ، از مسافرت و تجارت بازماندهاند .
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيه 273 .