راه خدا انفاق مىكنند ، همانند بذرى است كه هفت خوشه بروياند كه در هر خوشه ، يكصد دانه باشد « 1 » » . لذا در آيهء مورد بحث خبر داده است ، كسانى كه از روز اخلاص زكات مىدهند ، از مادّهء اضعاف است . « أضعاف » يعنى : ثواب و پاداش آنها افزون و چندين برابر قرار داده شده است .
اگر بگويى چگونه بين اين آيات كه مىگويند پاداش بيشتر از خود عمل است و بين آيهء « نيست براى انسان ، جز همان كه سعى و تلاش نموده است » ؛ يعنى : هر عملى به اندازهء خودش پاداش دارد . سازگارى وجود دارد ؟
در پاسخ مىگوييم آيه سعى و تلاش از باب عدالت است و اضعاف و افزونى در ثواب از باب تفضّل و إحسان است : « اللّهم عاملنا بفضلك ، و لا تعاملنا بعدلك » از آيهء مورد بحث استفاده مىشود كه در پرداخت زكات نيّت و قصد قربت شرط است و زكات بايد با قصد اخلاص به وقوع بپوندد .
* * *
[ 95 ] آيهء پنجم :
« إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساكِينِ وَ الْعامِلِينَ عَلَيْها وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَ فِي الرِّقابِ وَ الْغارِمِينَ وَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ »
. « 2 »
« زكات مخصوص فقراء مساكين و كاركنانى است كه براى ( جمعآورى ) آن كار مىكنند و كسانى كه براى جلب محبّتش اقدام مىشود و براى ( آزادى ) بردگان و بدهكاران و در راه تقويت آيين خدا و واماندگان در راه مىباشد . اين يك فريضهء مهمّ الهى است و خداوند دانا و حكيم است » .
منافقين در ارتباط با تقسيم صدقات ، بر رسول خدا خرده مىگرفتند ، مبنى بر اينكه رسول خدا زكات را به هر كه دوست دارد ، مىدهد و آيهء
« مِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقاتِ »
« 3 » ؛ « از آنان كسى است كه در ارتباط با صدقات خرده مىگيرد » نازل گرديد .
اهل لسان مىگويند : « لمزه يلمزه » با كسر ميم و ضمّ آن خوانده شده است كه به معناى عيبگيرى مخفيانه ، مىباشد .
خداوند آيهء مباركه را به جهت اينكه جلوى طمع منافقين گرفته شود ، نازل فرمود و كلمهء « إنّما » دلالت دارد براينكه غير از كسانى كه ياد شدهاند استحقاق
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 261 .
( 2 ) . سورهء برائت - آيهء 60 .
( 3 ) . سورهء برائت ، آيهء 59 .