پس بنابراين بعضىها گفتهاند مقصود از « إنفاق » پرداخت زكات است .
و برخى گفتهاند منظور صدقهء مستحبى است و قول صحيح آنست كه نه تنها صدقه واجب و مستحبّى ، بلكه همهء انفاقها و كارهاى خير را شامل مىشود .
اگر همهء حيواناتى كه به حدّ نصاب رسيدهاند ، مريض باشند . مالك مجبور نمى شود . حيوان سالم ، خريدارى نمايد . و زكات بدهد . همچنين اگر تمام خرمايى كه به حدّ نصاب رسيده است بد و نامرغوب باشد . مالك مجبور به خريدن خرماى خوب نمىشود . و از همانها بايد زكات اداء كند . بنابراين لازم مىشود كه مال بد و پست انفاق شود و اين خلاف دستور آيه مىباشد . آيه مىفرمايد : « مال خوب انفاق كنيد » در پاسخ مىگوييم : دستور آيه مبنى براينكه بهترين مال را انفاق كنيد . مستحبّ است و حتّى اگر حمل بر واجب باشد ، هيچگاهى بر مالك واجب نيست كه مال خوب بخرد و زكات بدهد ، براى اينكه ظلم است و زكات به خود مال ( بد باشد يا خوب باشد ) ؛ تعلّق مىگيرد و بر غير آن مربوط نمىشود در عين حال افضل و بهتر آنست كه از مال خوب ، زكات بدهد . آيه مباركه دلالت دارد . براى اينكه اخراج زكات از مالى كه كسب كرده و با زحمت به دست آورده است ، بهتر است ، مخصوصا مالى كه به وسيلهء كار كردن و فعاليّت بدنى ( بيل زدن و كلنگ زدن و غيره ) تحصيل شده زكات آن ، فضيلت بيشترى دارد ، چون او خودش مشقّات و زحماتى را تحمّل نموده است .
باز ممكن است از جملهء « آنچه را كسب كرديد » ، به عنوان قرينه استفاده شود و براى اثبات مستحبّ بودن زكات تجارت ، يا به آيه مذكور استدلال شود و قول كسانى كه واجب مىدانند ، مردود است . اوّلا : اصل برائت وجوب را نفى مىكند و ثانيا : از روايت زراره كه قبلا بيان گرديد ، اختلاف ( ابى ذر با عثمان ) عدم وجوب زكات ، تجارت ثابت مىشود .
بعضى از علماى عامّه گفتهاند مال تجارت ، هنگامى كه براى فروش عرضه شده باشد ، گرچه چند سال طول بكشد ، زكات ندارد و زمانى كه فروخته شد ، فقط زكات يك سالهء آن بايد پرداخت گردد . اين قول گفتهء شافعى مىباشد . ( البتّه در فتواى قديم ) و در فتواى جديد ، شافعى و ابو حنيفه گفتهاند براى هر سال ، بايد زكات بدهد .
2 - « و از آنچه كه براى شما از زمين بيرون آورديم » تقدير آيه به قرينهء اوّل آن ، چنين است : « و من طيّبات ما اخرجنا . . . » از پاكيزههاى اموال كه از زمين بيرون مىآورديم » .
كنز العرفان في فقه القرآن — صفحة 268
مساهمون: المقداد السيوري
ص٢٦٨