را زمينگير ساخته است . ثالثا : به دليل قول خداوند
« أَوْ مِسْكِيناً ذا مَتْرَبَةٍ
« 1 »
»
؛ يا مستمندى به خاك افتاده را ، ابو حنيفه همين قول را گفته است .
مرجّح قول اوّل ( فقير بدحالتر است ) : قول خداوند متعال است كه فرمود : « اما كشتى مال مساكينى بود كه با آن در دريا كار مىكردند » ( معلوم مىشود كه مساكين مال و سرمايهاى دارند ) . « 2 » از اين مرجّح جواب داده شده است كه كشتى ملك آنان نبوده است ، بلكه مساكين اجير و مزدور بودند . مرجّح قول دوّم گفتهء ابن سكيّت است كه گفت : « فقير كسى است كه زندگى قانعانهاى دارد و مسكين هيچ چيزى در زندگى ندارد » ابن راعى شعرى را سروده است : « اما فقير كسى است كه شتر شيردهى دارد و شترش به اندازهء كفاف عيالش شير مىدهد ، پس چيز اندكى برايش به جاى نمىماند » .
قول قوّى : قول بهتر در نزد من ، قول دوّم است ، به دليل قول امام صادق ( ع ) در روايت ابى بصير كه فرمود : « فقير كسى است كه از مردم چيزى طلب نمىكند و مسكين حالت سختترى از فقير دارد و بائس از هر دو بدحالتر است » اين روايت صريح در مطلب است و ديگر به دليل گفتهء اهل لغت مانند ابن سكيّت و ابن دريد و ابى عبيده و ابى زيد . يونس حكايت نموده است كه براى « اعرابى » ، عرب باديهنشين گفته شد : آيا تو فقيرى ؟ در جواب گفت : نه به خدا قسم ، من مسكينم » .
فايدهء خلاف مذكور در باب زكات ، به ظهور نمىنشيند ، چه آنكه پرداخت زكات به هر يك از مسكين و فقير جايز است ، منتهى در چند مورد ظاهر مىگردد :
اوّل : در افضليّت اعطاى زكات .
دوّم : در كفّاره : هر كدام بدحالتر باشد . كفّاره به او مىرسد و در نذر و وقف و وصيّت ؛ اگر در صيغه يكى از آن دو را ذكر كرده باشد ، مخصوص همان است و امّا اگر گفته باشد « نيازمندان » هر دو را شامل مىشود .
سوّم : كسانى كه زكات را جمعآورى و در تحصيل آن تلاش مىكنند . در اين مورد اقوال ديگرى نيست .
چهارم : كافرانى كه أشراف قومشان بودند و رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) سهمى از زكات را به آنان پرداخت مىنمود ، تا دلهاى آنها را نسبت به دين اسلام نرم گرداند و از آنها جهت جنگ با دشمن ، كمك بگيرد .
هامش
( 1 ) . سورهء بلد ، آيه 16 .
( 2 ) . سورهء كهف ، آيهء 80 .