4 - كتاب زكات
زكات يكى از اركان اقتصادى اسلام مىباشد . چون حفظ اركان جامعه بستگى به پرداخت منظّم زكات دارد امنيّت و آسايش اجتماعى جامعه منوط به پرساختن شكاف بين فقير و غنى مىباشد . در ارتباط با زكات يك پيشگفتار و چند آيه مورد توجّه مىباشد .
پيشگفتار :
از نظر لغت « زكات » به دو معنا به كار مىرود .
اوّل : به معناى طهارت و « پاكيزگى » است و يكى از موارد آن آيهء
« أَ قَتَلْتَ نَفْساً زَكِيَّةً »
آيا انسان پاكى را كشتى ؟ » مىباشد . « زكيّه » به معناى طاهره و پاكيزه است ؛ چرا پنهان مىكنى چيزى را كه باعث قتل آن گرديده است ؟
دوّم : به معناى نموّ و رشد است و يكى از موارد استعمال آن آيهء
« ذلِكُمْ أَزْكى لَكُمْ وَ أَطْهَرُ
« 1 »
»
؛ اين براى نموّ و تكامل و پاكى شما مؤثّرتر است » مىباشد . ازكى در معنى غير از اطهر است . « اطهر » به معناى پاكى و « ازكى » به معناى نموّ و تكامل است ، چه آنكه اگر « ازكى » به معناى پاكى باشد ، كلمهء « اطهر » بايد تأكيد باشد و تأسيس بهتر از تأكيد است « 2 » .
و از نظر شرع : بعضىها گفتهاند « زكات » نامى است براى حقّى در مال ، كه در وجوب پرداخت آن ، نصاب شرط مىباشد ( مثلا اگر مقدار گندم به 847 كيلوگرم برسد زكات واجب مىشود ) . اين تعريف به وسيلهء خمس نقض مىگردد . و همچنين زكات مستحبّى را شامل نمىشود ؛ پس به جاى « يحبّ » ، بايد « يثبت » گفته شود :
زكات نام حقّى است در مال كه به شرايطى كه بعدا ذكر مىشود ، مشروط مىباشد » .
اشكال اين تعريف آنست كه تعريف براى واضح نمودن شىء مبهم است و تعريف مذكور واضح و آشكار نمىباشد .
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيه 232 .
( 2 ) . سعدى شيرازى با الهام از اين آيه مىگويد : زكات مال بهدر كن كه فضله رزرا چو باغ ببرد بيشتر دهد انگور .