بعضىها گفتهاند مقصود از « صبر » ، روزه است و بدين لحاظ ماه رمضان را به ماه صبر « شكيبايى » نام نهادهاند . يعنى : يارى « بجوييد » به وسيلهء روزه و نماز در برابر گرفتاريهاى دنيا و آخرت .
روزهدارى چند قسم است ، آياتى كه در جاى خود انشاء اللّه بيان خواهند شد ، بر آنها دلالت دارند .
2 -
« يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ وَ الْحَجِّ
« 1 »
»
« دربارهء هلالهاى ماه از تو سئوال مىكنند ، بگو : آنها بيان اوقات ( تقويم طبيعى ) براى ( نظام زندگى ) مردم و تعيين وقت حج مىباشند . معاذ بن جبل از رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) سئوال نمود كه هلال ماه چيست ؟ در آغاز مثل ريسمانى باريك ظاهر مىشود و بتدريج زياد مىشود تا به صورت « بدر » كامل درمىآيد و سپس به تدريج كم مىشود تا به صورت اوّل برمىگردد ؟ آنگاه آيه مذكور نازل گرديد .
« هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ »
؛ « اينها بيان اوقات ( طبيعى ) براى مردم و حجّ است . يعنى مردم هر در زندگى روزانه از آن استفاده مىكنند و هم عبادتهاى خود ، مانند روزه و زكات كه داراى وقت معيّنى است و مخصوصا حج كه در قضا و اداى آن ، زمان ، اهميّت دارد .
معرفه بودن مبتدا و خبر ( هى ؛ مبتدا ، مواقيت للناس ، خبر ) از دلائل روشن حصر است چون در علم نحو ثابت شده است كه معرفه بودن مبتدا و خبر ، دلالت بر حصر و انحصار دارد ، يعنى : تعيين وقت فقط به وسيلهء ماهها ممكن است و بدون آن به وسيلهء چيز ديگرى حاصل نمىگردد . بنابراين نشانهء و علامت ماه رمضان ، ديدن ماه است و هرگز با محاسبات ستارهشناسان و از طريق قواعد نجومى ثابت نمىشود .
* * *
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 189 .