بعضىها گفتهاند آنچه كه براى شما حلال است ، طلب كنيد ، نه آنچه كه حرام است . هر دو قول محتمل مىباشد .
6 - « و كلوا . . . ؛ بخوريد و بياشاميد » ؛ خوردن و آشاميدن ، به وسيلهء غايت تخصيص خورده است ، يعنى بخوريد و بياشاميد تا زمانى كه خط سفيدى كه علامت طلوع فجر است ، ظاهر گردد .
آيا « حتّى » به وسيلهء غايت به همهء جملات گذشته برمىگردد كه جماع و خوردن و آشاميدن را شامل مىشود كه جماع تا طلوع فجر جايز است و غسل آن را بعد از طلوع فجر انجام دهد و يا آنكه فقط به حملهء اخير
« كُلُوا وَ اشْرَبُوا »
برمىگردد ؟
شافعى احتمال اوّل را گفته است . ابو حنيفه و محقّقين از علماى شيعه احتمال دوّم را گفتهاند و سيّد مرتضى ( علم الهدى ) گفته است ، شايستگى هر دو احتمال را دارد ؛ يعنى
« حَتَّى يَتَبَيَّنَ »
هم مىتواند غايت براى همهء جملات باشد و هم فقط براى جملهء اخير .
بنابر قول اوّل شافعى : « تا صبح جماع جايز است و براى صحّت صوم طهارت شرط نيست و غسل جنابت را بعد از فجر مىتواند انجام دهد » .
طرفداران قول اوّل گفتهاند از جملهء مذكور استفاده مىشود كه نيّت روزه را مىتوان در روز انجام داد ، به دليل اينكه اگر جماع و خوردن تا صبح جايز باشد . آغاز روزه بعد از فجر است و روزه تنها إمساك ( خوددارى از مفطرات ) نيست . بلكه امساك همراه با نيّت و قصد است ، بنابراين ، دستور به انجام نيّت بعد از صبح خواهد بود .
در اين مطلب اشكال است ، زيرا اوّلا : اگر چنان باشد ، لازم مىشود كه نيّت بعد از فجر باشد و اين بر خلاف اجماع است . ثانيا : نيّت به معناى قصد است و قصد روزه بايد پيش از آن باشد و آغاز روزه از فجر مىباشد و نيّت روزه بايد قبل از فجر باشد و ثالثا : اگر نيّت بعد از فجر باشد و خود روزه از اوّل فجر باشد ، لازم مىآيد كه قسمتى از روزه ، بدون نيّت باشد و اين باطل مىباشد .
و امّا بنابر قول دوّم ( مختار ما ) « حتّى » به جملهء اخير
« كُلُوا وَ اشْرَبُوا »
مربوط است و حكم مباشرت و جماع بر عمومش باقى است . ( يعنى جماع هميشه جايز است و با دليل منفصلى تخصيص مىخورد ( دليل منفصل : از روايات استفاده مىنماييم كه