مىشنود دعاى آنان را اجابت مىكند ( پس فرمود كه من نزديكم ) و « نزديك بودن » تمثيل براى اين است كه به كارها و گفتارهاى آنان ، دانا و آگاه است ، مثل كسى كه از لحاظ مكان نزديك آنها است .
و تحقيق مطلب در مورد نزديك بودن خداوند اين است كه چون ثابت شده است خداوند از موادّ جسمانى مجرّد است و نسبت به همهء موجودات ، نسبت واحدى دارد و از لحاظ دانايى بر هر ذرّهاى از ذرّات موجودات عالم ، احاطه دارد .
مفسّرين اختلافنظر دارند . بعضى گويند « دعا » به معناى طاعت است و « اجابت » به معناى ثواب دادن و همچنين در آيهء
« ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ »
؛ « بخوانيد مرا تا اجابت كنم شما را ؛ يعنى اطاعت مرا انجام دهيد تا به شما ثواب و پاداشى بدهم . و بعضىها گفتهاند « اجابت » به معناى اجابت و برآوردن خود حاجت و نياز دعاكننده است ( كه معروف است ) .
چرا دعاها مستجاب نمىشود ؟
در اينجا سئوالى به نظر مىآيد كه دعا فراوان انجام مىشود ، ولى نوعا اجابت در پىندارد ، در پاسخ گفته شده است كه تقدير آيه اين است : « ان شئت » ؛ « اگر بخواهم » بنابراين اجابت دعا ، مخصوص خواست خداست . مانند قول خداوند كه مىفرمايد ، « آنچه را مىخوانيد ، خداوند اگر بخواهد برآورده مىنمايد » .
بعضىها گفتهاند كه « اجابت دعا » مشروط به آنست كه دعاى خير باشد و گرنه هر دعائى مستجابشدنى نيست ؟
و بعضىها گفتهاند منظور از « اجابت » ، شنيدن است كه از لوازم اجابت مىباشد . به اين معنا كه خداوند فى الفور دعاى مؤمن را مىشنوند و اجابت و اعطاى آن را به تأخير مىاندازد ، تا مؤمن بيشتر دعا كند و خداوند صداى او را بشنوند ، زيرا خداوند راز و نياز او را دوست مىدارد . بعضىها گفتهاند « اجابت دعا » اسباب و شرايطى دارد .
اگر فراهم بود ، اجابت حاصل مىشود و گرنه ، نمىپذيرد .
و معناى
« فَلْيَسْتَجِيبُوا »
؛ « يعنى شما را به سوى طاعت خود مىخوانم و بايد مرا اطاعت نماييد و به من و رسول من ايمان بياوريد تا به رسيدن حقّ و حقيقت هدايت شويد » .
* * *