ساخته است ، بر طرف نمود ؛ زيرا خداوند اكثر كارهايش را با اسباب و علل انجام مىدهد ، خداوند فرموده است « خداوند براى كافران ، و محو خواركنندگان آماده است » .
نكتهء قابل توجّه : اگر اشكال كنى ، كه در جملهء
« وَ لْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ »
كه مربوط ساختن اخذ يعنى « گرفتن » و حمل كردن به « حذر » يعنى دورى كردن از دشمن ، مجاز است و معلّق نمودن آن به اسلحه حقيقت است .
بنابراين اگر يكى از دو ( حذر و اسلحه ) را اراده نمايد ، ارادهء ديگرى جايز نيست و اگر هر دو اراده نمايند ، باطل است ، چه آنكه علماء استعمال « لفظ » را در معناى حقيقى و مجازى به طور حقيقت ، ممنوع دانستهاند ، نه به طور مطلق . بنابراين ارادهء معناى حقيقى و مجازى با هم از لفظ بهطور مجاز ، جايز است .
ثانيا : مىگوئيم يكى از
« أَسْلِحَتَهُمْ »
و
« حِذْرَهُمْ »
به وسيلهء « يأخذوا » عامل لفظى نصب داده شده و ديگرى با عامل تقديرى منصوب شده است ، مطابق روش شعر شاعر :
« علفّتها تبنا و ماء باردا »
كه منظور « سقيتها » مىباشد ؛ يعنى : به حيوان كاه و علف دادم « و سقيتها ماء » و با آب سرد سيرابش كردم . « سقيتها » در تقدير است كه « ماء » را نصب داده است .
* * *
[ 76 ] آيهء هشتم :
« فَإِذا قَضَيْتُمُ الصَّلاةَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِكُمْ فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ كانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتاباً مَوْقُوتاً »
« 1 » .
« پس از اتمام نماز ياد خدا را فراموش نكنيد ، و در حال ايستاده و نشستن و زمانيكه بهر پهلو خوابيدهاند ، به ياد خدا باشيد و از او كمك بجوييد ، به مجرّد اينكه حالت خوف زائل گشت ، بايد نماز را به همان طرز عادى ، انجام دهيد ، زيرا نماز وظيفهء ثابت و لا يتغيّرى براى مؤمنان است » .
مقصود از قضاء
« قَضَيْتُمُ »
در آيه ، انجام دادن شىء است ، يعنى هنگامى كه نماز به جا آورديد . مانند قول خداوند « هنگامى كه عبادتهاى خود را انجام داديد » « 2 » .
بنابر معناى مذكور ، مقصود از
« فَاذْكُرُوا »
دستور دادن به اين است كه دائما در جميع حالات ، ذكر خدا را انجام دهيد .
هامش
( 1 ) . سورهء نساء آيه 103 .
( 2 ) . سورهء بقره ، آيهء 200 .