طائفهء اوّل مىآيند و يك ركعت را بدون قرائت به جا مىآورند ، چه آنكه آنها بعدا ملحق شدهاند و سلام مىدهند و به سوى جبهه برمىگردند و طائفهء دوّم مىآيند و يك ركعت را با قرائت انجام مىدهند ، چه آنكه آنها جلوتر بودند . و اين مذهب ابى حنيفه است .
و از عبد اللّه بن مسعود نقل شده است و در فرق گذاشتن بين دو طائفه به جهت ترك قرائت ، يك نوع زور است كه قابل اصلاح با دليلى كه ذكر كردهاند ، نمىباشد .
بعضىها گفتهاند دسته اوّل يك ركعت را با امام مىخواند و سلام مىدهد و بر مىگردد و دستهء دوّم هم يك ركعت را مىخواند . اين قول جابر و مجاهد است ، بنابراين قول نماز خوف يك ركعت است . و سجود در قول خداوند كه فرمود : « پس هنگامى كه سجده نمودند » بر ظاهر خود حمل مىشود . و در نظر ابى حنيفه و بنابر قول علماى شيعه و شافعى ، « سجود » به معناى نماز است .
مؤيّد آن ، قول خداى تعالى است كه فرمود :
« وَ لْتَأْتِ طائِفَةٌ أُخْرى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ »
؛ « طائفهء ديگرى كه نماز نخواندهاند ، بيايند و با تو نماز بخوانند » .
نزاعى نيست در اينكه آن گروهى كه ، با دشمن مقابله مىكنند و بايد سلاح با خود بگيرند ، در حال نماز نيستند و امّا گروهى كه در حال نماز هستند ، به آنها دستور داده شده است كه سلاح با خود نگيرند . ابن عبّاس همين قول را فرموده است و همين قول صحيح است ، چه آنكه در ظاهر ضمير به گروه عائد مىشود .
چند فايدهء فقهى :
1 - بعضىها گفتهاند نماز خوف با كيفيّت مذكور ، مخصوص حضور رسول اكرم ( ص ) مىباشد ، به دليل خود آيه ، « هنگامى كه در ميان آنها باشى ، اينچنين نماز بخوان » .
اين قول اساس ندارد ، چه آنكه اوّلا : نبىّ اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) بيانگر همهء مسائل شرعى است كه با گفتار و رفتار خود ، معرّفى مىنمايد و از باب تأسّى و پيروى از او ، همهء مسائل بر عموم واجب است و ثانيا : قول مذكور مولود مفهوم مخالف است و مفهوم مخالف اعتبارى ندارد « توضيح » : مفهوم مخالف جملهء مذكور ( اگر تو در ميان آنها باشى ، نماز بخوان ) اين است : « اگر تو در ميان آنها نباشى ، نماز واجب نخواهد بود » و مفهوم مخالف نمىتواند حجّت و دليل باشد .