2 - در قول خداوند متعال كه مىفرمايد :
« إِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ »
؛ اشاره به وجوب مسارعت به عبادت و نماز وجود دارد ، يعنى هر لحظه و آن ، آمدن قيامت متوقّع است و انسان بايد به فكر آن باشد و حساب و كتاب خود را پاك سازد .
3 - از اين دو آيه : « تا هر كس در برابر سعى و كوششهايش جزا ببيند » « 1 » و « براى انسان بهرهاى جز سعى و تلاش او نيست . « 2 » استفاده مىشود كه عبادتهاى واجب را هر شخصى در حال حيات بايد شخصا انجام دهد و جايز نيست كه چيزى از عبادتهاى واجب بدنى ( طهارت ، نماز و روزه . . . ) را در صورت قدرت و توان ، به عهدهء ديگرى واگزارد زيرا عملى را كه فرد ديگرى ؛ به طور مباشرت ( با دست خود ) انجام بدهد ، از جملهء سعى و تلاش او نبوده است و هرگز مستحقّ پاداش آن ، نخواهد بود .
علاوه بر آن انجام دهنده نيز مستحقّ پاداشى نمىشود ( مثلا آقاى زيد وضو و يا غسلى براى بكر انجام مىدهد ، نه براى بكر ثوابى دارد و نه براى زيد پاداشى خواهد داشت ) .
و اما در حالت ناتوانى : بعضى از فقها تجويز نمودهاند ، مثلا نيّت وضو را خود شخص عاجز انجام مىدهد و وضو ( شستن دستها و صورت و مسح ) را فردى ديگر ، انجام مىدهد ، به اين كيفيّت كه دستها و صورت او را مىشويد .
و امّا در مورد نماز : حتى الإمكان هر اندازهاى كه مىتواند ، خود فرد بايد انجام دهد ، مثلا اگر مىتواند با تكيه به عصا ، يا ايستاده يا نشسته و يا خوابيده به پهلو و يا خوابيده به پشت و به هر حالت ممكن بايد نماز را خودش بخواند و از چيزهايى كه به جواز نماز در حالتهاى مختلف مذكور ، اجازه مىدهد ، آيهء 191 ، سورهء آل عمران است : « همانها كه خدا را در حال ايستاده و نشسته و آنگاه كه بر پهلو خوابيده است ، ياد مىكنند » .
و امّا در مورد روزه : در حال عجز و ناتوانى ، وجوب أداى آن ساقط مىشود ، و قضاى آن در حال تمكّن و توان ، واجب است و نايب گرفتن جايز نمىباشد .
امّا در مورد حجّ : در حجّ واجب ، عجز و ناتوانى باعث سقوط وجوب آن مىشود و در اينكه آيا نايب گرفتن براى انجام حجّ ، جايز است يا خير ؟ مورد اختلاف است . قول صحيح اين است كه در صورت تقدّم وجوب حج بر عجز ، نيابت جايز است .
هامش
( 1 ) . سورهء طه ، آيه ، 15 .
( 2 ) . سورهء نجم ، آيهء 39 .