و
« سَبْحاً طَوِيلًا »
يعنى در روز ، مصروف زندگى و كارهاى مهّم هستى ، بنابراين شبانه عبادت و نيايش را انجام بده ، چه آنكه نيايش با خدا ، فراغت از مردم را لازم دارد .
« تبتيل » : به معناى انقطاع است ؛ يعنى : از غير خدا قطع اميد كن و فقط دل به خدا ببند و نفست را از ماسواى خدا خالص گردان . « تبتّل تبتيلا » طبق قاعدهء نحوى قياس بر اين است كه به جاى اينكه « تبتّل تبتيلا » مىفرمود ، « تبتّلا » فرموده است ، و اين به خاطر مراعات فاصلههاى آيات مىباشد . فاصلههاى قبلى
« ثَقِيلًا »
،
« قَلِيلًا »
،
« طَوِيلًا »
مىباشد و مناسب با آنها
« تَبْتِيلًا »
است .
نكاتى چند :
1 - برخى گفتهاند « قيام در شب » پيش از وجوب نمازهاى پنجگانه بر پيامبر ( ص ) و اصحاب او در مكّه واجب بود و سپس با واجب شدن نمازهاى پنجگانه ، منسوخ و برداشته شد .
ابن كيسان و مقاتل و همچنين عايشه روايت كردهاند كه خداوند « قيام در شب » را در اوّل سورهء مزمّل واجب نموده بود و رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) و اصحاب او به مدّت يك سال ، در شب قيام مىكردند . خداوند متعال پايان آن را دوازده ماه در آسمان نگه داشت ، تا به وسيله آيات آخر سوره ، تخفيف نازل شد و قيام در شب ( شبخيزى ) بعد از آنكه واجب بود ، مستحبّ گرديد . از ابن عبّاس روايت شده است : هنگامى كه آيات اوّل سورهء مزمّل نازل گرديد ، آنها همانند قيام در ماه رمضان ، قيام در شب را انجام مىدادند ، كه به مدت 6 ماه طول كشيد . و از سعيد بن جبير نقل شده است كه از اوّل تا پايان ده سال به طول انجاميده است . گفتههاى مفسرّين هم همين است .
2 - برخى ديگر گفتهاند در آخر سورهء مزمّل كه خداوند چنين فرموده است :
« پروردگارت مىداند كه تو و گروهى از كسانى كه با تو هستند ، نزديك دو سوّم از شب يا نصف يا ثلث آن را بهپا مىخيزيد ، و خداوند شب و روز را اندازهگيرى مىكند ، او مىداند كه شما نمىتوانيد مقدار آن را ( دقيقا ) اندازهگيرى كنيد ، لذا شما را بخشيد .
اكنون آن مقدار از قرآن را كه براى شما ميسّر است ، تلاوت كنيد . او مىداند به زودى گروهى از شما بيمار مىشوند و گروهى ديگر براى به دست آوردن فضل الهى و