برخى گفتهاند
« إِلَّا قَلِيلًا »
از كلمهء شبها استثناء شده است ؛ يعنى شبها به جهت عذر مثل مريضى و مسافرت و غيره ، شبخيزى لازم نمىباشد .
ترتيل : تلاوت قرآن به گونهاى است كه بعضى از حروف از بعضى ديگر معلوم و آشكار شود مانند قول اهل لسان عرب ، « ثغزّ رتل » لب و دهان زيبا . « رتل » يعنى :
قسمت قسمت و قاچ قاچ .
منظور از « قول ثقيل » قرآن كريم است ، بهدليل اينكه در قرآن ، تكاليف و وظايف سخت و مشقّتبارى ، وجود دارد .
منظور از
« ناشِئَةَ اللَّيْلِ »
نفس است كه از بستر و محلّ راحت خود ، جهت نماز بهپا مىخيزد از باب « نشأ من مكانه » از جايش حركت كرد . برخى گفتهاند به معناى برخاستن در شب است .
برخى ديگر گفتهاند ، منظور عبادتى است كه در شب انجام مىگيرد اين معنا از نظر نگارنده بهتر است ، زيرا بنابراين معنا ، مستند نمودن
« أَشَدُّ وَطْئاً »
؛ « پابرجاتر و با استقامتتر » « به ناشئة الليل » ساعتهاى شب است كه هر كدام بعد از ديگرى ايجاد مىشوند ، و يا ساعتهاى گذشته مىباشد كه از باب نشأت به معناى شروع و آغاز كار مىباشد .
ابو عمرو ابن عامر
« أَشَدُّ وَطْئاً »
به معناى « أشدّ موافقة » قرائت نمودهاند و ساير قاريان « وطأء » را به معناى « أشدّ كلفة » ، مشقّت و پايدارى ، قرائت نمودهاند . بنابر قرائت اول برخى گفتهاند منظور ، موافقت قلب و لسان ( دل و زبان ) است و يا موافقت دل و باطن ، با آنچه كه خواسته شده است كه خضوع و اخلاص ، مىباشد ؛ يعنى : ظاهر و باطن موافق هم باشند . و اين معنا بهتر است به دليل روايتى كه از امام صادق ( عليه السّلام ) نقل شده است كه فرمود « منظور از ناشئة الليل » ، بهپاخاستن شخص است از بستر خوابش كه انگيزهء آن جز خدا ، چيزى ديگرى نمىتواند باشد » . « 1 » اين فرمايش قول ما را در
« ناشِئَةَ اللَّيْلِ »
تأييد مىنمايد .
« أَقْوَمُ قِيلًا »
شديدتر از لحاظ گفتار ، يا پابرجاتر است از لحاظ تلاوت ، به جهت حضور قلب و آرام بودن صداها .
هامش
( 1 ) . وسائل ، ابواب نماز مستحبى ، صلوة مندوبه .