فصل سوّم لقطه به معناى اخص
1 - بعض خصوصيات و احكام
( لقطه به معناى اخص در مقابل لقطه عامه كه ذكر شد دو قسم آن )
احكام لقطه خاصه كه ذكر مىشود ، ثابت است براى هر مالى كه مأخوذ شد در صورتى كه گم شده از صاحبش بوده است و يدى بر آن مال در حين اخذ نبوده است ؛ و معناى لغوى لقطه ( به فتح قاف يا سكون آن ) كه مال ملقوط باشد تقريباً همين است .
جواز اخذ مال كمتر از درهم و در غير درهم
پس اگر قيمت آن كمتر از درهم باشد و در غير حرم پيدا و مأخوذ باشد ، جائز است برداشتن آن و تملك آن بدون تعريف ؛ و بعد از پيدا شدن صاحب و مطالبه آن احوط لزوم ردّ عين است با ميسوريت و عدم عسر شخصى ، و اظهر عدم ضمان مثل و قيمت است در صورت تلف حتى بدل حيلولت در صورت عسر احضار آن .
مال مأخوذ در حرم
و اگر مأخوذ در غير حرم ، بحسب قيمت در زمان اخذ ، يك درهم يا زائد از آن باشد ، تعريف در آن لازم است ؛ و احوط ضمان ارتفاع قيمت است از زمان اخذ اگر به نيت تملك ، بدون تعريف اخذ كرد و گذشت زمان شروع در تعريف لازم و تعريف نكرد يا آن كه بعد از مضىّ زمانى معتدٌّ به شروع به تعريف كرد .
كراهت اخذ
و اگر در حرم بود ، پس مستفاد از مجموع روايات ، كراهت شديده در اخذ است كه در موارد متعدده مختلف است مراتب آن ؛ و اصل كراهت فى الجملة در غير حرم ايضاً